Tapu, kira, inşaat veya imar sorununuzda izlenecek yol, hangi hakkın ve işlemin tartışıldığına bağlıdır. Taşınmazın kaydı, sözleşmeler, ödemeler ve idari belgeler birlikte incelenmelidir. Gaziantep'teki taşınmazlar için de uygulanacak temel kurallar uyuşmazlığın niteliğine göre değişir.
Gaziantep'te Gayrimenkul Hukuku Kapsamı
Gayrimenkul hukuku, arazi, arsa, daire ve diğer taşınmazların mülkiyet, kullanım ve devriyle ilgili uyuşmazlıkları kapsar. Mülkiyet tescili, tapu iptal ve tescili ve kayıt düzeltmesi; satışın koşulları ve teslim; konut ve ticari kira uyuşmazlıkları ile tahliye davaları bu alandadır.
Kredi teminatı olarak ipotek, kat mülkiyeti ve kat irtifakı, yapı müteahhidinin sorumluluğu, imar durumu ve belediye kararları da taşınmazla bağlantılı ayrı inceleme konularıdır. Her sorun aynı mahkemeye veya aynı başvuru yoluna tabi değildir.
Tapu İptal ve Tescil Davaları
Tapu kaydında hangi sorunlar incelenir?
Hatalı kişi kaydı, sahte imza veya belge, işlem ehliyeti, satışın şekli ve önceki hak sahipliği incelenebilir. Aynî hak yolsuz tescil, terkin veya değişiklik nedeniyle zedelenmişse sicilin düzeltilmesi dava edilebilir; iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı ve tazminat istemleri saklıdır .
Tapu tescili ve belgeler
Satıcının tescilden kaçınması veya yapılan başvurunun reddedilmesi hâlinde önce sözleşmenin geçerliliği ve hangi talebi sağladığı belirlenmelidir. Adi sözleşme ve ödeme, tek başına her durumda tescil hakkı sağlamaz. Taşınmaz devrini amaçlayan sözleşme resmî şekilde düzenlenmelidir .
İncelemede sözleşmenin aslı, banka transferi, çek veya senet gibi ödeme kayıtları, tapu kaydı, noter belgeleri ve varsa tanık anlatımları bir araya getirilir. Her belgenin hangi olguyu ispatladığı ayrıca açıklanmalıdır.
Taşınmazda mülkiyet ne zaman geçer?
Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tapuya tescille kazanılır . Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma ve kanunun öngördüğü diğer hâllerde mülkiyet tescilden önce kazanılabilir. Ancak bu hâllerde de malikin satış veya ipotek gibi tasarruf işlemleri için tapuya tescil gerekir . Resmî satış sözleşmesinin düzenlenmesiyle mülkiyetin tescili birbirinden ayrılmalıdır.
| Durum | Mülkiyet ve tasarruf |
|---|---|
| Genel kural | Mülkiyet tescille kazanılır |
| Kanuni tescilden önce kazanım | Tasarruf işlemi için tescil gerekir |
| Devir sözleşmesi | Resmî şekle tabidir |
Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri
Arsa payı karşılığı inşaatta arsa sahibi, yapılacak binanın belirli bağımsız bölümleri karşılığında yükleniciyle anlaşır. Dairelerin zamanında ve sözleşmedeki sayıda teslim edilmemesi, malzeme ve mühendislik kusurları, kalite farkı ve ortak giderlerin kime ait olduğu uyuşmazlık yaratabilir.
İmzadan önce tapu ve takyidat, emlak vergisi ve ruhsat belgeleri, yüklenicinin mali durumu, sözleşmenin hukukî tutarlılığı, riskli hükümler ve feragatler incelenmelidir. Teslim tanımı ve yaptırımlar açık kurulmadığında yalnız daire sayısında anlaşılması yeterli güvence sağlamaz.
Kentsel Dönüşüm (6306 Sayılı Kanun)
6306 sayılı Kanun, riskli alanlar, rezerv yapı alanları ve riskli yapılara ilişkin uygulamaları düzenler. Kanundaki Başkanlık, Kentsel Dönüşüm Başkanlığıdır; İdare ise belediye ve mücavir alanlarda belediyeler, bunların dışında il özel idareleri, büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri ve Bakanlıkça yetkilendirilirse ilçe belediyeleridir .
Riskli yapı tespiti ve bildirim
Riskli yapı tespitini öncelikle malik veya kanuni temsilcisi, masrafı kendisine ait olmak üzere Başkanlıkça lisanslandırılmış kuruluşa yaptırır; sonuç Başkanlığa veya İdareye bildirilir. Başkanlık veya İdare resen tespit de yapabilir ya da yaptırabilir. Malik veya temsilcisi tespitte on beş gün içinde itiraz edebilir .
Tespit, tapu beyanları için en geç on iş gününde tapu müdürlüğüne bildirilir. Tutanağın yapıya asılması, maliklere e-Devlet üzerinden bildirim ve muhtarlıkta on beş günlük ilan usulü vardır; muhtarlık ilanının son günü tebliğ sayılır . İtiraz süresi bu özel bildirim usulü gözetilerek izlenmelidir.
Tahliye, yardım ve yeniden yapım
Öncelik maliklerle anlaşmadır. Anlaşmayla tahliye edilen yapının malikine, kiracısına veya yapıda oturan sınırlı ayni hak sahibine geçici konut/işyeri tahsisi, kira yardımı ve yapım yardımı yapılabilir; bunlar her kişi ve projede aynı tutarda otomatik ödeme değildir . Riskli yapının yıktırılması için malike doksan günden fazla olmayan süre verilir; süresinde yıktırılmayan yapının tahliye ve yıkımı kanundaki idari usulle yürütülür . Başkanlık, uygulama gerektiriyorsa tespit, tahliye ve yıktırmayı bizzat yapabilir .
Risk raporu, yardım koşulları, hak sahipliği ve arsa payı veya bağımsız bölüm tahsisi ile yeni yapı sözleşmesini birlikte inceleyin. Ayrıntılar kentsel dönüşüm rehberinde ele alınır.
Kira Hukuku Uyuşmazlıkları
Kira bedeli ve tahliye
Kira bedelinin değerlendirilmesinde konum, taşınmazın yaşı ve durumu, kat ve dairenin niteliği, elektrik, su ve doğal gaz bağlantısı, otopark ve ortak alanlar önem taşıyabilir. Yenilenen dönemde sözleşmesel artış, önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşamaz . Anlaşma yoksa hâkim aynı sınır içinde taşınmazın durumunu ve hakkaniyeti gözetir . Beş yıldan uzun veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmede ve sonraki her beş yıl sonunda ise TÜFE, taşınmazın durumu ve emsal bedeller birlikte dikkate alınarak hakkaniyete göre tespit yapılır .
Konut ve çatılı işyerinde muaccel kira bedeli veya yan gider ödenmezse, kiraya veren yazılı süre vererek ödeme yapılmaması hâlinde sözleşmeyi feshedeceğini bildirir . Süre en az otuz gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen gün başlar .
İki haklı ihtarda ödeme gününün önemi
İki haklı ihtar farklı yoldur. Bir yıldan kısa sözleşmede kira süresi içinde, bir yıl ve daha uzun sözleşmede bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde kira ödenmemesi nedeniyle iki haklı yazılı ihtara sebep olunması aranır. Dava, kira süresinin ve bir yıldan uzun kiralarda ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde açılır .
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 08.11.2021 tarihli, 2021/7138 E., 2021/10994 K. sayılı kararında, iki haklı ihtarla tahliye koşulları değerlendirilirken sözleşmedeki ödeme gününün göz ardı edilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Karar, ihtarın haklılığı için kira borcunun ne zaman muaccel olduğunun belirlenmesi gerektiğini gösterir.
Diğer kira ve tahliye sebepleri
Kiralananı kötü kullanma, zarar verme, komşulara saygı yükümlülüğüne aykırılık veya yasa dışı faaliyet iddiası ayrıca değerlendirilir. Gereksinim, yeniden inşa ve esaslı onarım sebeplerinin de kendine özgü şartları vardır; yalnız kira süresinin bitmesi her durumda tahliye sağlamaz.
Gereksinim ve yeni malik tahliyesinde süreler
Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişiler için konut ya da işyeri ihtiyacı bulunması tahliye sebebi olabilir. Yeniden inşa veya esaslı onarım, genişletme ya da değiştirme nedeniyle kullanımın imkânsız olması da aynı maddede düzenlenir. Belirli sözleşmede süre sonunda, belirsiz sözleşmede fesih dönemi ve bildirim sürelerine uyularak belirlenecek tarihten başlayarak bir ay içinde dava açılır .
Yeni malik, gereksinimi varsa edinmeden itibaren bir ay içinde kiracıya yazılı bildirim yaparak altı ay sonra dava açabilir. Dilerse sözleşme süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde de dava yolunu kullanabilir .
Gereksinimle boşaltılan taşınmaz haklı sebep olmaksızın üç yıl geçmeden eski kiracı dışında birine kiralanamaz . Yasağa aykırılıkta eski kiracıya son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat gerekir .
Tahliye ve kira alacağının takibi
Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye ve kira tespiti davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır; İİK uyarınca ilamsız icra yoluyla tahliye bu düzenlemenin dışındadır (HUAK m.18/B/1-a). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A/15); genel sürece ilişkin kural da kanunda yer alır . Bu nedenle bir aylık dava süreleriyle arabuluculuk başvurusu birlikte takip edilmelidir. Tahliye sebebinin bildirim ve diğer koşulları tamamlanarak görevli sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Karar sonrasında tahliye icra yoluyla yerine getirilebilir. Süre, mahkemenin iş yükü ve dosyanın özelliklerine bağlıdır.
Ödenmemiş kira alacağı için icra takibi de değerlendirilebilir. Noter ihtarı, gerektiğinde bildirimin ve içeriğinin ispatına hizmet eder; her alacak ve tahliye yolunda koşullar ayrıca incelenmelidir.
Ticari kiralar ve devir
Konut ve çatılı işyerinde kiracı, belirli sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmazsa sözleşme bir yıl uzar. Kiraya veren yalnız ilk sürenin bitmesine dayanamaz; ancak on yıllık uzama sonunda, izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimle sebep göstermeden sona erdirebilir . Belirsiz sözleşmede kiracı her zaman, kiraya veren başlangıçtan on yıl geçince genel hükümlere göre fesih bildirimi yapabilir . Kira tespiti, sözleşmeye aykırı faaliyet, gereksinim veya yeniden inşa kendi koşullarıyla ele alınır.
İşyeri devrinde eski kiracının yeni kiracıyla işletme değeri veya müşteri portföyü karşılığında bedel konusunda pazarlık yapması, kiraya verenin kira bedeli ve yan giderler dışında hava parası istemesinden farklıdır. Kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında ödeme yükümlülüğü getirilemez .
Kira ilişkisinin devri kiraya verenin yazılı rızasına bağlıdır; işyeri kirasında haklı sebep olmadan rızadan kaçınılamaz . Devreden işyeri kiracısı, sözleşmenin bitimine kadar ve en fazla iki yıl devralanla birlikte müteselsilen sorumlu olur .
Emlak Alım-Satımında Dikkat Edilecekler
Tapu kaydında malikin kim olduğunu, ipotek ve hacizleri, satış yasağı veya şerhleri inceleyin. Emlak vergisi borcunu, kimin ödeyeceğini ve belgelerini kontrol edin. Kat mülkiyeti veya kat irtifakının kurulup kurulmadığı, bağımsız bölümün doğru gösterilip gösterilmediği ve aidat yükü de araştırılmalıdır.
Satış koşulları, teslim tarihi, fiyat, ödeme planı ile vergi ve harçların paylaşımı açık yazılmalıdır. Devir sözleşmesinde resmî şekil, mülkiyetin kazanılmasında tescil kuralı gözetilir . Tarafların kimliği, satıcının hakkı ve kayıtlar işlem sırasında doğrulanmalıdır.
İpotek ve Haciz
İpotek, taşınmazı bir alacağa teminat yapar; banka kredisi bunun yaygın örneğidir. Borç ödenmezse cebrî satış riski vardır. İpotekli taşınmaz devredilse de yükün devamı ve kaldırılma koşulları ayrıca incelenmelidir.
Haciz, borcun tahsili için taşınmaz üzerinde uygulanan icra tedbiridir; satışla aynı işlem değildir. İcra takibi kapsamında haciz ve ardından koşulları varsa satış gündeme gelebilir.
İmar Sorunları
İmar durumu taşınmazın değerini, kullanım amacını ve yapı izni alınabilmesini etkiler. Ruhsata aykırı yapı, ruhsatsız bina, yapılaşmaya açılmamış alanda yapı yapılması ve komşu parsele veya caddeye gereken çekme mesafesinin bırakılmaması ayrı sorunlardır.
Belediyeden bilgi alınması, plan değişikliği talebi, uygun idari başvuru ve idare mahkemesinde dava seçenekleri işlemin türüne göre değerlendirilir.
Gaziantep'te Arazi ve Arsa Uyuşmazlıkları
Komşu parsellerin sınırlarının belirsizliği, tapu sınırıyla fiilî kullanımın farklılığı veya duvar ve çit konusunda anlaşmazlıkta tapu ve ölçüm kayıtları birlikte incelenir.
Geçit, su, elektrik ve doğal gaz hattı geçişi veya ortak kuyu kullanımı da taşınmazdan yararlanma hakkını ilgilendirebilir. Talebin mevcut hakka mı, yeni bir hak kurulmasına mı dayandığı belirlenmelidir.
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası (TMK m.698-699)
Birden çok mirasçı bulunan tereke, paylaşmaya kadar kural olarak elbirliği mülkiyetindedir . Taşınmazın paylı mı, elbirliği mülkiyetinde mi olduğu tapu ve miras kayıtlarıyla belirlenmelidir. Mirasçı, kanun veya sözleşmeyle ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir . Terekedeki belirli malın aynen, mümkün değilse satışla paylaştırılması sulh mahkemesinden istenebilir; değer farkı para ödenerek denkleştirilir . Derhâl paylaşım malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa mirasçının istemiyle ertelenebilir .
Buna karşılık paylı mülkiyette, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa her paydaş paylaşmayı isteyebilir . Hak, hukukî işlemle en çok on yıl sınırlandırılabilir; taşınmazlarda devam sözleşmesi resmî şekle bağlıdır ve tapuya şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma istenemez .
Aynen bölüşmede parçaların değeri denk değilse eksik parçaya para eklenerek denkleştirme yapılabilir . Bölünme uygun değilse, özellikle önemli değer kaybı olmadan bölünemiyorsa açık artırmayla satışa hükmedilir; bedel paylara göre bölüşülür. Artırmanın yalnız paydaşlar arasında yapılması bütün paydaşların rızasına bağlıdır . Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesinde dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır (HUAK m.18/B/1-b). Sürelerin hesabında arabuluculuğun etkisi gözetilir (HUAK m.18/A/15). Dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve tüm paydaşların davada yer alması gerekir.
Gayrimenkul Avukatının Rolü
Tapu kaydı ve işlem belgeleri, sözleşme, ödeme kayıtları ile varsa idari tebligatlar birlikte değerlendirilmelidir. Hangi hakkın kime karşı ve hangi yolla ileri sürüleceğinin belirlenmesi, belge incelemesinin amacıdır.
İlgili Gayrimenkul Rehberleri
Tapu iptali ve tescili, kiracı hakları ve tahliye davası yukarıdaki bölümlerde bağlantılarıyla geçiyor. Gayrimenkul ve kira hukukunun diğer sık karşılaşılan konuları şu rehberlerde ayrıntılı anlatılıyor:
- Kira artırım ve tespit davasıYıllık kira artış sınırı ve kira tespit davasının usulü.
- İmar hukukuRuhsat, kaçak yapı, imar planı ve idari başvuru yolları.
- Kentsel dönüşüm (6306 sayılı Kanun)Riskli bina tespiti, hak sahipliği ve süreç yönetimi.
- Kamulaştırmaİdarenin taşınmaza el koyması, bedel tespiti ve dava süreci.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel mevzuat, oran ve tutarlar için resmi kaynaklardan teyit alınması ve somut durumunuz için avukata danışılması önerilir.
Sık sorulan sorular
Kiracı kaç ay kira ödemezse tahliye edilir?
Konut ve çatılı işyerinde, muaccel kira bedeli ödenmezse en az otuz günlük yazılı süre ve fesih bildirimi yoluna başvurulabilir; süre yazılı bildirimi izleyen gün başlar . İki haklı ihtarda ise ilgili kira dönemi ve dönem bitiminden başlayan bir aylık dava süresi ayrıca gözetilir . Tahliye tek bir sabit borç ayı sayısına bağlı değildir.
Hava parası yasal mıdır?
Eski ve yeni kiracının işyeri devri karşılığında bedel konusunda anlaşmasıyla kiraya verenin ek bedel istemesi farklıdır. Kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez ; kira ilişkisinin devrinde yazılı rıza koşulu ayrıca aranır .
Kentsel dönüşümde muhatabım hangi kurum?
Riskli yapı tespitinde ilk başvuru Başkanlıkça lisanslı kuruluşa yapılır; rapor Başkanlığa veya İdareye bildirilir . Kanundaki Başkanlık Kentsel Dönüşüm Başkanlığıdır. İdare, taşınmazın konumuna göre belediye, büyükşehir belediyesi veya il özel idaresidir; yetkilendirilen ilçe belediyesi de bu sıfatı taşıyabilir . Tespit, tahliye ve yıkımda Başkanlığın doğrudan işlem yetkisi de bulunur .
Tapu iptal ve tescil davasını kime karşı açarım?
Davalı taraf, iptali istenen kaydın hak sahibi ve talebin kapsamı dikkate alınarak tapu kaydından belirlenir. TMK m.1025, yolsuz tescil, terkin veya değişiklik nedeniyle aynî hakkı zedelenen kişiye sicilin düzeltilmesini isteme hakkı verir . İyiniyetli üçüncü kişilerin kazanımları ve tazminat istemleri de saklıdır .
