İcra takibi, ödenmeyen alacağın icra dairesi aracılığıyla tahsil edilmesi sürecidir. Elinizdeki belgeye ve alacağın türüne göre takip yolu değişir. Ödeme veya icra emri aldığınızda önce hangi takip türüyle karşı karşıya olduğunuzu belirlemelisiniz.
Mahkeme ilamına veya ilam niteliğindeki belgeye dayanılıyorsa ilamlı takip gündeme gelir. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz ile ilamlı takipte icranın geri bırakılması farklı yollardır. Çek ve bono gibi kambiyo senetlerine özgü takibin de kendine ait usulü ve süreleri vardır; genel ilamsız takip kuralları bu yola doğrudan uygulanmamalıdır (İİK m.168).
İlamlı ve İlamsız İcra Takibi Farkı
Mahkeme ilamı veya kanunun ilam niteliği tanıdığı belgeyle başlatılan takipte borçluya icra emri gönderilir. Mahkeme huzurundaki sulh ve kabuller ile para borcu ikrarını içeren ve noterce re'sen düzenlenen senetler, İİK m.38 kapsamındaki belgelere örnektir.
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ise mahkeme ilamı bulunması gerekmez ve borçluya ödeme emri gönderilir. Süresinde yapılan itiraz bu takibi durdurur. İlamlı takipte aynı şekilde icra dairesine itiraz ederek takibi durdurma imkânı yoktur; aşağıda açıklanan özel başvuru yolları değerlendirilir.
İcra Takibi Aşamaları
Aşama 1: Takip Talebi
Alacaklı veya avukatı, icra dairesine takip talebi verir. Takip talebi yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabilir. Talepte alacağın tutarı, faiz başlangıcı, dayanağı ve tarafların bilgileri yer alır. Dosya numarası verilir ve gerekli harç/avans yatırılır.
Aşama 2: Ödeme Emri / İcra Emri
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçluya ödeme emri gönderilir; ödeme ve itiraz bakımından kanundaki yedi günlük süreler gözetilir (İİK m.60, m.62). İlamlı para takibinde ise icra emrinde yedi gün içinde ödeme ve ödenmezse cebri icra yapılacağı ihtarı bulunur (İİK m.32).
Aşama 3: İtiraz (Yalnızca İlamsız Takipte)
Genel haciz yoluyla takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. Süresinde itiraz takibi durdurur. Borçlu, sebep göstermeden itiraz edebilir; imzaya itirazını her durumda ayrıca ve açıkça belirtmelidir. Borcun bir kısmına itiraz ediyorsa itiraz edilen kısmın sebep ve miktarını açıkça göstermelidir; aksi takdirde itiraz edilmemiş sayılır. Borçlu veya vekili itirazla birlikte borçluya ait yurt içi adresi de bildirmelidir (İİK m.62/3-5).
İlamlı takipte İİK m.33 ve m.36 farklı sebeplere dayanır. İİK m.33 kapsamında borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine, borcun zamanaşımına uğradığı, ertelendiği (imhal) veya ödendiği (itfa) itirazıyla başvurabilir; kanunun aradığı belge koşulları gözetilir. Tebliğden sonraki dönemde doğan bu sebeplere dayalı geri bırakma talepleri ise her zaman yapılabilir.
İİK m.36 kapsamında ilâma karşı istinaf veya temyiz başvurusu yapan borçlu, kanundaki teminat veya yeterli haciz koşullarıyla icra müdüründen uygun süre alarak takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden icranın geri bırakılmasını isteyebilir. Devlet ve adli yardımdan yararlananlar için teminat aranmaz; nafaka hükümlerinde bu süre verilemez.
Aşama 4: Alacaklının İtirazı Aşması
İtiraz üzerine duran genel haciz yoluyla takipte alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede alacağını ispatlar. Borçlunun itirazı haksız bulunursa, talep üzerine alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.
Elinde İİK m.68 kapsamındaki belge bulunan alacaklı ise itirazın kaldırılması yoluna başvurabilir. Alacak; imzası ikrar edilmiş senet, resmî belge gibi kanunda sayılan belgelere dayanıyorsa, alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. İİK m.68/1 uyarınca bu talep, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre içinde kaldırma istenmezse yeniden ilamsız takip yapılamaz.
Aşama 5: Haciz
Takip kesinleştiğinde (itiraz edilmemiş ya da itiraz aşılmışsa) alacaklı haciz talep eder. Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. İtiraz veya davadan hükmün kesinleşmesine kadar yahut icra dairesindeki taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman bu hesaba katılmaz (İİK m.78/2). Borçlunun malvarlığı; UYAP üzerinden taşınmaz (tapu), araç, banka hesabı ve diğer hak/alacaklar sorgulanarak haczedilir.
İİK m.83'e göre borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli görülen miktar ayrıldıktan sonra kalan kısım haczedilebilir; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. İşçi ücretinde dörtte birden fazlasının haczedilememesi ise ayrı bir hükümdür (4857 sayılı İş Kanunu m.35); nafaka alacaklılarının hakları saklıdır.
Borçlu ve ailesinin yaşamı için zorunlu eşyalar gibi kalemler kısmen veya tamamen haciz dışıdır (İİK m.82).
Aşama 6: Satış (UYAP Elektronik Açık Artırma)
Haczedilen mallar UYAP'a entegre Elektronik Satış Portalı üzerinden açık artırmayla satılır (İİK m.111/b). Gazete ilanı tümden kaldırılmamıştır: ilanlar m.114 uyarınca elektronik satış portalı ve Basın İlan Kurumu İlan Portalında; muhammen bedele göre ayrıca gazete veya internet haber sitesinde yayımlanır. Gazete/internet ilanının zorunluluğunda yıllık güncellenen parasal limitler esas alınır.
Açık artırmada teklif verme süresi yedi gündür. Artırmanın son dakikalarındaki teklifler kanundaki koşullarla süreyi uzatır. Satış bedeli, masraflar düşüldükten sonra alacaklı(lar)a ödenir; birden fazla alacaklı varsa sıra cetveli düzenlenir (İİK m.140 vd.). Artan bedel borçluya iade edilir.
İcra Takibinde Süreler: Hızlı Referans
Aşağıdaki süreler aynı başlangıç tarihine bağlanmaz. Ödeme emrine itirazda tebliğ, itirazın iptalinde itirazın alacaklıya tebliği, elektronik artırmada ise ilandaki başlangıç esas alınır. Takip türü ve tebliğ bilgisi kontrol edilmeden yalnız gün sayısına göre işlem yapılmamalıdır.
| İşlem | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Genel haciz yolunda ödeme emrine itiraz | 7 gün | Ödeme emrinin tebliği |
| İlamlı para takibinde ödeme | 7 gün | İcra emrinin tebliği |
| İtirazın iptali davası | 1 yıl | İtirazın alacaklıya tebliği |
| Elektronik artırmada teklif | 7 gün | İlanda belirtilen başlangıç |
| İtirazın kaldırılması | 6 ay | İtirazın alacaklıya tebliği |
| Haciz isteme | 1 yıl | Ödeme emrinin tebliği; m.78/2’deki hesaba katılmayan zamanlar saklı |
Haciz Türleri ve Kapsamı
Haciz, borçlunun malvarlığından tahsili sağlayan icra işlemidir. Haczedilebilecek mal ve hakların kapsamı ile haciz türünün koşulları ayrı değerlendirilir.
Kesin haciz, takip kesinleştikten sonra alacağın tahsili için konulan asıl hacizdir (İİK m. 78).
Borçlu ve ailesinin geçimi için zorunlu ev eşyaları ile mesleğin icrası için gerekli araçlar gibi kalemler kısmen veya tamamen haciz dışındadır (İİK m. 82).
Araç, banka hesabı, tapu kaydı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar UYAP üzerinden sorgulanarak haczedilebilir.
İhtiyati Haciz: Alacağı Önceden Güvence Altına Almak (İİK m. 257)
Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para borcunda, alacaklı dava veya takip kesinleşmeden önce ihtiyati haciz isteyebilir. İİK m. 257'ye göre, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun taşınır/taşınmaz mallarını ve alacaklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçta ise yalnızca borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da mallarını kaçırma/kaçma hazırlığı gibi hâllerde mümkündür.
İhtiyati haciz mahkeme kararıyla verilir ve sıkı sürelere tabidir: alacaklı, kararın tarihinden itibaren 10 gün içinde icra dairesinden infazını istemek (İİK m. 261), dava veya takipten önce uygulanan hacizde, haczin uygulanmasından; haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde asıl takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m. 264). Bu süreler kaçırılırsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Alacaklıdan kural olarak teminat alınır.
İstihkak İddiası: Haczedilen Mal Üçüncü Kişinin İse (İİK m. 96-97)
Haczedilen bir malın gerçekte borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu ileri sürülürse istihkak kurumu devreye girer. Borçlu malı başkasının mülkü olarak gösterir ya da üçüncü kişi mal üzerinde hak iddia ederse, icra dairesi bunu tutanağa geçirir ve taraflara bildirir (İİK m. 96). İlgililer, haczi öğrendikleri tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmalıdır; aksi hâlde aynı takipte bu hakkı kaybederler.
İstihkak iddiasına itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir; mahkeme takibin devamına veya talikine (durdurulmasına) karar verir ve istihkak davası basit yargılama usulüyle görülür (İİK m. 97). Üçüncü kişi, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açmalıdır; aksi hâlde alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (İİK m.97). Haksız çıkan taraf aleyhine tazminata hükmedilebilir. Bu nedenle gerek borçlunun gerek üçüncü kişinin süreyi ve usulü doğru yönetmesi kritiktir.
İtiraz Sebepleri ve Borca İtiraz
Borçlu ödeme emrine; borcun bulunmadığı, ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya imzanın kendisine ait olmadığı gibi gerekçelerle itiraz edebilir. İmzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmazsa icra takibi yönünden senetteki imza kabul edilmiş sayılır (İİK m.62). İtirazın sonuçları (takibin durması, ispat yükü) doğru yönetilmediğinde hak kaybı yaşanabilir.
İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması farklı yollardır: itirazın iptali davası, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açılır ve alacaklı her türlü delille alacağını ispatlayabilir. Elinde İİK m.68'de sayılı belge (imzası ikrar edilmiş senet, resmî belge vb.) bulunan alacaklı ise daha hızlı olan itirazın kaldırılması yoluyla icra mahkemesine başvurabilir. Yolun doğru seçilmesi, hem süre hem de masraf açısından belirleyicidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2018/5090 E., 2019/3305 K. sayılı kararında, icra inkâr tazminatı için diğer koşulların yanında alacağın likit olması gerektiği açıklanmıştır. Bu nedenle itirazın haksız bulunması, tek başına her alacakta tazminat verileceği anlamına gelmez; borçlunun borç tutarını belirleyebilmesi de değerlendirilir.
İcra İşlemlerine Karşı Şikâyet (İİK m. 16)
İcra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler kanuna aykırı veya olaya uygun değilse, ilgililer icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurabilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde yapılır (İİK m. 16). Bir hakkın hiç yerine getirilmemesi ya da sebepsiz yere sürüncemede bırakılması hâlinde ise şikâyet süreye bağlı değildir, her zaman yapılabilir. Şikâyet; itiraz veya dava ile karıştırılmamalıdır: itiraz borcun esasına, şikâyet ise dairenin usule aykırı işlemine yöneliktir.
Aciz Vesikası: Alacak Tahsil Edilemezse (İİK m. 143)
Haciz sonucunda borçlunun haczedilebilir malı bulunmaz ya da bulunan mallar alacağı karşılamazsa, icra dairesi alacaklıya kalan miktar için aciz vesikası düzenler (İİK m. 143). Haczi kabil mal hiç bulunamadığında, düzenlenen haciz tutanağı da aciz vesikası hükmündedir (İİK m. 105). Aciz vesikası harç ve vergiye tabi değildir ve borcun ikrarını içeren bir belge niteliği taşır.
Bu belgenin alacaklıya sağladığı başlıca avantajlar şunlardır: alacaklı, vesikayı aldığı tarihten itibaren bir yıl içinde yeniden takibe geçerse borçluya tekrar ödeme emri tebliğine gerek kalmaz; ayrıca aciz vesikasına bağlanan borç, borçluya karşı düzenlenme tarihinden itibaren yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Buna karşılık aciz vesikasında yazılı alacak için faiz istenemez. Borçlu sonradan mal edindiğinde, alacaklı bu belgeye dayanarak takibi yenileyebilir.
Borçlunun Taksitle Ödeme Hakkı (İİK m. 111)
İcra takibiyle karşılaşan borçlu, malları satışa çıkmadan önce borcunu taksitle ödeyerek satışı durdurabilir. İİK m. 111'e göre borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti derhal öderse icra işlemi durur. Bunun için belirli şartlar aranır: borçlunun yeterli miktarda malının haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte birinden az olmaması, taksitlerin aydan aya ödenmesi ve toplam sürenin üç ayı geçmemesi gerekir.
Ayrıca borçlu ile alacaklı, haciz öncesinde veya sonrasında icra dairesinde bir taksitlendirme sözleşmesi yapabilir; bu hâlde sözleşmenin devamı süresince kanundaki bazı süreler işlemez. Ancak taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra işlemleri ve süreler kaldığı yerden devam eder. Bu yol, borçlunun malvarlığını satıştan kurtarması için pratik bir imkân sağlar; alacaklı açısından da tahsilatı hızlandırabilir.
İlgili İcra Rehberleri
İcra ve iflas hukukunun sık karşılaşılan özel konuları şu rehberlerde ayrıntılı anlatılıyor:
Sık sorulan sorular
İcra takibi nasıl başlatılır?
Yetkili icra dairesine takip talebi verilir; daire borçluya ödeme emri (ilamsız) veya icra emri (ilamlı) gönderir. Borçlu 7 gün içinde ödemez veya (ilamsızda) itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.
Ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi kendiliğinden durdurur.
İcra takibine itiraz edersem ne olur?
İlamsız takipte itiraz takibi durdurur. Alacaklı, itirazın iptali davası (1 yıl içinde, genel mahkeme) veya elindeki belgeyle itirazın kaldırılması (icra mahkemesi) yoluna başvurarak takibe devam edebilir. Haksız itiraz halinde borçlu, icra inkâr tazminatı ödeyebilir.
Maaşın ne kadarı haczedilebilir?
İİK m.83'e göre borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar ayrılır; haczedilecek kısım dörtte birden az olamaz. İşçi ücretinde dörtte bir üst sınırı 4857 sayılı İş Kanunu m.35'te düzenlenir; nafaka alacaklılarının hakları saklıdır. Nafaka alacaklarının takibinde icra vekalet ücretinin nasıl hesaplandığı ise ayrı bir konudur.
Haczedilen mal nasıl satılır?
Satış, UYAP Elektronik Satış Portalı üzerinden açık artırmayla yapılır (İİK m.111/b); teklif verme süresi yedi gündür. Satış ilanları ise m.114 uyarınca elektronik satış portalı ve Basın İlan Kurumu İlan Portalında, muhammen bedele göre ayrıca gazete veya internet haber sitesinde yayımlanır. Elektronik satışa geçiş, gazete ilanının tümden kaldırılması demek değildir.
İhtiyati haciz ile kesin haciz arasındaki fark nedir?
İhtiyati haciz, dava veya takip kesinleşmeden önce borçlunun mallarını geçici olarak güvence altına alan tedbirdir (İİK m.257); genellikle teminat karşılığında verilir ve belirli sürelerde (10 gün infaz, 7 gün asıl takip/dava) desteklenmezse hükümsüz kalır. Kesin (icrai) haciz ise takip kesinleştikten sonra alacağın tahsiline yönelik kalıcı hacizdir.
Haczedilen eşya bana aitse ne yapabilirim?
Haczedilen mal borçluya değil size aitse, haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmalısınız (İİK m.96). İstihkak iddiasına itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir; mahkeme önce takibin devamına veya ertelenmesine karar verir. Üçüncü kişi, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açmalıdır; açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır. İstihkak davası basit yargılama usulüyle görülür (İİK m.97). Mülkiyetinizi belgeleyen delilleri (fatura, sözleşme, tapu vb.) hazır bulundurmanız önemlidir.
Borçlunun hiç malı yoksa alacağım ne olur?
Haczedilebilir mal bulunamazsa icra dairesi size aciz vesikası verir (İİK m.143). Bu belgeyle borçlu sonradan mal edindiğinde takibi yenileyebilir; ayrıca bir yıl içinde tekrar takibe geçerseniz yeni ödeme emrine gerek kalmaz. Ancak aciz vesikasındaki alacak için faiz işletilemez.
İcra müdürünün işlemi hatalıysa ne yapabilirim?
İcra dairesinin kanuna veya olaya aykırı işlemine karşı, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m.16). Bir hakkın hiç yerine getirilmemesi veya işlemin sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet süresizdir.
