İş kazasından sonra SGK'nın ödediği ödenek ve gelir ile sorumlu işverenden istenen tazminat ayrı hesaplanır. Ücretiniz, çalışma gücü kaybınız, yaşınız, destek ilişkisi ve kusur değerlendirmesi sonucu etkiler. Tek bir katsayıyı maaşla çarparak herkes için geçerli tazminat bulunamaz.
İş Kazası Tanımı (5510 Sayılı Kanun)
İş kazası, 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesindeki yer, zaman ve olay koşullarında meydana gelen, sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. İşyerinde bulunma, yürütülen iş, görevli gönderilme, süt izni ve işverence sağlanan taşıtla gidiş geliş ayrı ayrı değerlendirilir. Her olayda işin doğrudan kazaya neden olması koşulunu aramak bu kapsamı daraltabilir.
Makineye sıkışma, elektrik çarpması, zehirlenme, düşme, yanık, kesik, patlama, yangın, görev yolundaki trafik kazası veya ruhsal etkilenme bu çerçevede incelenir. Sağlık ve olay kayıtları, hem olayın niteliği hem sonuçları bakımından önemlidir.
Spor, eğlence, alkol veya uyuşturucu etkisi, tedbirsizlik, çatışma ya da ihmal tek başına iş kazası niteliğini kaldırmaz. Ağır kusurda, 5510 sayılı Kanun'un 22. maddesindeki koşullarla ödenek veya gelirin üçte birine kadarı eksiltilebilir; kasıtlı hareket nedeniyle iş kazasına uğramada yarısı ödenir. İşverenin tazminat sorumluluğundaki kusur hesabı, bu sigorta yardımından ayrıdır.
İş Kazası Tazminat Türleri
Tedavi ve sağlık giderleri
Hastane, muayene, ilaç, tıbbi araç, protez, fizik tedavi, laboratuvar ve görüntüleme giderleri sağlık hizmetinin ve sigorta kapsamının koşullarıyla değerlendirilir. SGK'nın karşıladığı giderlerle karşılanmayan zararları ayırmak gerekir. Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar bedensel zararın başlıca kalemleridir .
Geçici iş göremezlik ödeneği
Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan alınan istirahat raporuyla belirlenen iş göremezlik döneminde, 5510 sayılı Kanun'un 18. maddesine göre ödenek verilir. Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi esas alınır.
| Tedavi | Günlük kazançtan oran |
|---|---|
| Yatarak | 1/2 |
| Ayaktan | 2/3 |
Günlük kazanç, kural olarak kazadan önceki on iki aydaki prime esas kazanç toplamının ilgili prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur. Bu dönemde 180 günden az kısa vadeli prim bildirilmişse ödeneğe esas günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını aşamaz. Sürekli iş göremezlik gelirinde ise önceki on iki aydaki son üç aylık dönem esas alınır. 5510 sayılı Kanun'un 17. maddesindeki bu düzenleme 21 Aralık 2024'ten geçerlidir; önceki olaylar kendi dönemlerinin hükümleriyle incelenir.
Sürekli iş göremezlik ve maddi tazminat hesabı
SGK'nın sürekli iş göremezlik geliri ile işverenden istenen maddi tazminat aynı ödeme değildir. İşveren tazminatında kazanç kaybı, çalışma gücü kaybının derecesi, geçmiş ve gelecek dönemler, sorumluluk ve indirilebilecek sosyal güvenlik ödemeleri birlikte değerlendirilir.
Aktüeryal hesapta yaş ve yaşam beklentisi önemlidir; yaşam tablosu ile hesap yöntemi dosyaya uygulanacak hukukî esaslarla belirlenir. Yıllık ücreti tek bir yaş katsayısıyla çarpmak, kusur ve diğer zarar unsurlarını göstermeyen eksik bir hesap olur. Bilirkişi raporunda kullanılan ücretin, dönemlerin ve indirimlerin dayanakları ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Destekten yoksun kalma tazminatı
Ölüm hâlinde ölenin desteğinden yoksun kalan kişiler, bu nedenle uğradıkları kayıpları isteyebilir . Eş, çocuk, anne, baba veya koşullarına göre kardeş yönünden gerçek destek ilişkisi ve destekten yararlanılacak süre incelenir. İşveren tazminatıyla SGK ölüm gelirindeki hak sahipliği koşulları karıştırılmamalıdır; destek zararı yalnız akrabalık veya sabit bir çocuk yaşıyla belirlenmez.
Manevi tazminat
Bedensel bütünlüğünüz zedelenmişse olayın özelliklerine göre manevi tazminat istenebilir; miktarı hâkim belirler . Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlar için de manevi tazminat gündeme gelebilir . Sabit bir yaralanma tarifesi yoktur; olayın ağırlığı, kusur, sağlık etkileri ve tarafların durumları değerlendirilir.
Kusur Oranının Etkisi
Güvenlik tedbirlerinin alınması, eğitim, ekipmanın uygunluğu ve çalışanın davranışı teknik incelemeyle değerlendirilir. İşverenin sorumluluğu ve kusur oranı, hesaplanan zararın hangi kısmını karşılamakla yükümlü olduğunu etkiler. Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuş ya da tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir . Kusurun ve indirimin dayanağı raporda ayrı gösterilmelidir.
İşveren Sorumluluğu
İşveren, iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür . Sigortalılık ve bildirim ihlalleri de kendi sonuçlarıyla incelenir. Mobbing gibi başka ihlaller ayrı sorumluluk nedenleri oluşturabilir; iş kazası hesabına kendiliğinden eklenmez.
Sorumluluk koşulları varsa SGK'nın karşılamadığı tedavi gideri, kazanç kaybı ve diğer maddi zararlar ile manevi zarar işverenden istenebilir. SGK gelirinin peşin sermaye değerinin işverene rücu edilebilen kısmı, ilgili sorumluluk oranları dikkate alınarak tazminattan indirilir; rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri indirilemez .
Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi ile destekten yoksun kalma zararlarında, kazancın bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminata haksız fiil veya zarar doğuran olay tarihinden; kazancın bilinemediği döneme ilişkin tazminata karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir . Bu kayıplara bağlı tazminatlar için tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir .
Bu faiz ve mahsup hükümleri, 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren değişiklikten sonra meydana gelen haksız fiiller veya zarar doğuran olaylara uygulanır; önceki olaylarda değişiklik öncesi hükümler sürer. Geçiş, 7589 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin dokuzuncu fıkrasında düzenlenmiştir.
SGK Rücu Davası
SGK, yaptığı sigorta ödemeleri nedeniyle kanuni koşullarla işverene veya sorumlu üçüncü kişiye rücu edebilir. Bu, zarar görenin kendi tazminat talebinden ayrı bir davadır. İşçi olay hakkında tanık olarak dinlenebilir; SGK'nın tahsil ettiği tutar doğrudan işçiye ödenecek ek tazminat değildir.
Zamanaşımı
İşverenin gözetme borcuna aykırılıktan doğan maddi, manevi ve destek zararları yönünden sözleşmeye dayalı talepte kural olarak on yıllık zamanaşımı değerlendirilir; dayanak Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesidir. Başlangıç, alacağın muacceliyeti ve zararın ortaya çıkışına ilişkin somut koşullarla belirlenir. Özellikle gelişen sağlık sonuçlarında tek bir başlangıç varsayımıyla hareket edilmemelidir.
Haksız fiil hükümlerine dayalı taleplerde Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesindeki öğrenmeden iki yıl ve fiilden on yıl ile daha uzun ceza zamanaşımı kuralı ayrıca incelenir. Hangi sürenin uygulanacağı, talebin hukukî dayanağıyla birlikte belirlenir.
Dava Yolu ve Arabuluculuk
İşverene karşı iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları iş mahkemesinde görülür. Bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları da dâhil olmak üzere 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca zorunlu arabuluculuk dava şartı değildir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğu değerlendirebilir.
Bildirim Yükümlülüğü
Kazayı ve sağlık etkilerini gecikmeden işverene bildirin, olay ve tedavi kayıtlarını koruyun. İşveren, 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi kapsamındaki kazayı yetkili kolluğa derhal, SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Kanundaki işverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelen kazaya ilişkin öğrenme istisnası ayrıca dikkate alınır. Sağlık hizmeti sunucularının da kendi bildirim yükümlülükleri vardır.
Geç veya eksik bildirim, kayıt ve ispat sorunları ile işverene yönelik yaptırımlar doğurabilir. Her bildirim eksikliği, sigortalının bütün haklarının ortadan kalkması anlamına gelmez.
Ücretin Belirlenmesi ve Asgari Ücret
Ücretin ve prime esas kazancın belirlenmesinde ilgili dönemin resmî asgari ücret tutarı önemlidir. Gerçek ücretin ispatı, SGK kazanç sınırları ve zararın ait olduğu dönem birbirinden ayrılmalıdır. Ücret tartışmalıysa bordro, banka ve emsal ücret kayıtları birlikte değerlendirilir; hesap dönemine uymayan tahmini bir tutar kullanılmaz.
Olayın ve Çalışma Koşullarının Belgelenmesi
Kazanın meydana geldiği işi, kullanılan ekipmanı, çalışma ortamını ve alınan tedbirleri gösteren kayıtları saklayın. İşyerindeki faaliyet adı yerine, olaya özgü sağlık ve çalışma kayıtları üzerinden inceleme yapılmasını sağlayın.
Başvuru Öncesi Dosya Hazırlığı
Dosya incelenirken olayın SGK tarafından nasıl değerlendirildiği, sağlık raporları, ücret ve kusur belgeleri bir araya getirilir. SGK işlemine ilişkin itiraz veya dava ile işverene karşı tazminat talebi ayrı ele alınır. Eksik ödeme iddiası, hesap raporu ve manevi zarar talebi de bu ayrım korunarak değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Hastane masraflarım karşılandıysa maddi tazminat hesabı biter mi?
Hayır, hastane masraflarının karşılanması kazanç kaybınızın da giderildiğini göstermez; tedavi gideri ve kazanç kaybı kanunda ayrı zarar kalemleridir . Hesap için hangi giderin kim tarafından karşılandığını, hangi dönemlerde gelir kaybı yaşadığınızı ayrı ortaya koyabilirsiniz. Böylece ödenmiş hastane faturalarıyla karşılanmamış kazanç kaybının birbirine karıştırılıp karıştırılmadığını inceleyebilirsiniz.
İşe geri döndüm, geleceğe ilişkin zarar hesabı yapılabilir mi?
Evet, kazadan sonra çalışma gücünüzde azalma veya ekonomik geleceğinizde sarsılma bulunuyorsa, bu kayıplar işe dönmüş olsanız da hesapta değerlendirilebilir . Burada belirleyici olan yalnız işe dönüş tarihiniz değil, kazanın çalışma hayatınıza etkisidir. Tazminat hesabına ilişkin bilirkişi raporunu incelerken, sağlık belgelerinde açıklanan kaybın hesapta nasıl karşılandığına bakabilirsiniz. Bu kayıpların bulunup bulunmadığı somut olarak incelenmelidir; yalnız işe dönmüş olmanızdan bir tazminat sonucu çıkarılmaz.
SGK'nın bağladığı gelirin tamamı işveren tazminatından düşülür mü?
Hayır, SGK ödemesi bulunması tek başına tamamının tazminattan indirileceği anlamına gelmez. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri, yani Kurumun sorumlu kişiden geri isteyemediği bölüm, zarar veya tazminattan indirilemez . Bu nedenle hesap raporunda yalnız bağlanan gelirin toplamını görmek yeterli değildir. Ödemenin niteliğinin, rücuya konu olabilen kısmının ve yapılan indirimin dayanağının ayrı açıklanıp açıklanmadığını inceleyebilirsiniz.
Kazada benim de hatam varsa tazminat hesabı nasıl etkilenir?
Zararın doğmasına veya artmasına etkili olduysanız hâkim tazminatı indirebilir, koşullarına göre tamamen kaldırabilir . Hesap raporunda davranışınızın hangi zarara nasıl etkili olduğunun ve indirimin hangi gerekçeyle uygulandığının açıklanıp açıklanmadığını inceleyebilirsiniz. Sadece bir kusur oranına bakmak yerine, bu oranın dayandığı olay değerlendirmesiyle tazminata etkisini birlikte ele alabilirsiniz.
Ölen kişinin desteğinin kesilmesi hesapta nasıl gösterilir?
Ölenin sağladığı desteği ve bu desteğin kesilmesi nedeniyle uğradığınız kaybı ortaya koyarak gösterebilirsiniz; kanun bu nedenle doğan kayıpları ölüm zararları arasında sayar . Hesap hazırlığında, hangi desteğin hangi ihtiyacınızı karşıladığını ve ölümden sonra neyin eksildiğini açıklayabilirsiniz. Talep ettiğiniz destek kaybını, cenaze gideri veya ölümden önceki tedavi gideri gibi diğer kalemlerden ayırmanız, hesapta hangi zararın değerlendirildiğinin anlaşılmasını sağlar.
Manevi tazminat maaşın belli bir katı olarak mı belirlenir?
Hayır, bedensel bütünlüğün zedelenmesinde kanun maaşa bağlı sabit bir kat öngörmez; hâkim olayın özelliklerini gözeterek uygun bir miktara karar verebilir . Bu nedenle maddi zarar hesabındaki ücret verisini doğrudan manevi tazminata çevirmek doğru olmaz. Talebinizi hazırlarken kazanın sizdeki etkilerini somutlaştırabilirsiniz. Yakınların manevi tazminat talebi ise ayrıca ağır bedensel zarar veya ölüm koşuluyla değerlendirilir; zarar görenin kendi talebiyle aynı koşullara bağlanmaz .
