İş kazasından sonra sağlık hizmeti, SGK ödeneği ve sürekli gelir ile işverene karşı tazminat taleplerini ayrı değerlendirmek gerekir. Olayın kaydı, sağlık raporları, çalışma koşulları ve ücret belgeleri hem hak sahipliği hem hesap için önemlidir.
İş Kazası Nedir?
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi; işyerinde bulunma, yürütülen iş, işyeri dışında görevlendirme, süt izni ve işverence sağlanan taşıtla işe gidiş geliş hâllerini düzenler. Bu koşullarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır . İşe gidiş gelişte işverence sağlanan taşıt koşulunu ayrıca kontrol etmek gerekir.
Meslek hastalığı ise işin niteliğinden doğan tekrarlanan bir neden veya işin yürütüm koşulları yüzünden ortaya çıkan geçici ya da sürekli hastalık ve engellilik hâlidir. Silis tozu, gürültü veya kimyasal maruziyet gibi etkenler, 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesi kapsamında incelenir.
İşçinin kusuru, kasıt veya ağır kusur da dâhil olmak üzere, olayın iş kazası niteliğini kendiliğinden kaldırmaz. SGK ödenek ve gelirinde 5510 sayılı Kanun'un 22. maddesindeki azaltımlar; işveren tazminatında sorumluluk ve kusur koşulları ayrı değerlendirilir.
SGK'dan Alınacak Yardımlar
Tedavi giderleri
Hastane, reçeteli ilaç, protez ve tekerlekli sandalye gibi araçlara ilişkin sağlık hizmetleri ilgili sigorta kapsamı ve sağlık mevzuatının koşullarıyla sağlanır. Karşılanmayan giderler için belge saklamak, ayrıca tazminat istenip istenemeyeceğinin belirlenmesine yardımcı olur.
Geçici iş göremezlik ödeneği
Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan alınan raporla belirlenen iş göremezlik döneminde SGK ödenek öder. 5510 sayılı Kanun'un 18. maddesine göre yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi esas alınır.
| Tedavi | Günlük kazançtan oran |
|---|---|
| Yatarak | 1/2 |
| Ayaktan | 2/3 |
Ödeneğe esas günlük kazanç, kural olarak kazadan önceki on iki aydaki prime esas kazanç toplamının ilgili prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur. Bu dönemde 180 günden az kısa vadeli prim bildirilmişse günlük ödenek kazancı, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını aşamaz. Sürekli gelir için ise önceki on iki aydaki son üç aylık dönem esas alınır. 5510 sayılı Kanun'un 17. maddesindeki bu düzenleme 21 Aralık 2024'ten geçerlidir; önceki dönemlerde o tarihteki hükümler gözetilir.
Sürekli iş göremezlik geliri
5510 sayılı Kanun'un 19. maddesine göre Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır. Sürekli tam iş göremezlikte kanuna göre hesaplanan aylık kazancın yüzde 70'i esas alınır. Kısmi iş göremezlikte bu tutarın iş göremezlik derecesine karşılık gelen kısmı ödenir. Başka birinin sürekli bakımına muhtaçlıkta gelir bağlama oranı yüzde 100'dür. Kazanç ve oranların SGK tarafından belirlenmesi gerekir.
Ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir
İş kazasına bağlı ölümde, koşulları taşıyan eş, çocuk, anne ve baba için ölüm geliri ile cenaze ödeneği değerlendirilir. Hisse ve tutarlar 5510 sayılı Kanun'a göre belirlenir. Aynı Kanun'un 37. maddesindeki evlenme ödeneği, evlenmeleri nedeniyle gelir veya aylıkları kesilmesi gereken kız çocuklarına talepleri üzerine verilir.
İş Kazası Tazminatı Davası Süreci
İşveren, kazayı yetkili kolluğa derhal ve SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. İşverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelen kazada SGK bildirim süresi öğrenme tarihinden başlar . Geç bildirimde, bildirime kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden tahsili gündeme gelir. Sağlık raporunu ve olay kayıtlarını koruyun.
SGK, olayın iş kazası sayılıp sayılmadığını gerektiğinde soruşturmayla değerlendirir . Sağlık sonuçları yetkili sağlık hizmeti sunucuları ve ilgili kurullarca incelenir. İş kazası niteliği, meslekte kazanma gücü kaybı ve sigorta yardımı hakkında verilen kararların her biri kendi başvuru yoluyla değerlendirilmelidir.
İşverene karşı iş ilişkisinden doğan tazminat davası iş mahkemesinde görülür . Genel yetki kuralına göre davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir . İş kazası tazminatında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir .
SGK işlemine yönelik başvuru ile işverene karşı maddi ve manevi tazminat talebi ayrı değerlendirilir. İşverene karşı davada olay, sağlık ve ücret kayıtları sunulur; gerekli tıbbi, teknik ve hesap bilirkişisi incelemeleri yapılır. Kusur, çalışma gücü kaybı ve zarar hesabı ayrı uzmanlık incelemeleri gerektirebilir.
Kararda tazminat ve faiz koşulları belirlenir; ödenmeyen alacak için icra yoluna başvurulabilir. Davanın süresi, raporlar ve itirazlar gibi dosyaya özgü aşamalara bağlıdır.
İşveren Sorumluluğu
İşveren, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür; çalışan da alınan önlemlere uymalıdır . Bu borca aykırı davranış nedeniyle doğan bedensel ve kişilik zararları sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir . Sözleşmeye dayalı talepte Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesindeki genel on yıllık zamanaşımı, başlangıç ve somut olay koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
Haksız fiile dayalı taleplerde zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden iki yıl, fiilden itibaren on yıl zamanaşımı uygulanır; daha uzun ceza zamanaşımı saklıdır . Uygulanacak süre ve başlangıcı, talebin hukukî dayanağıyla birlikte belirlenir.
İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında, bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları da dâhil olmak üzere, 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince arabuluculuk dava şartı değildir. İşçilik alacaklarının arabuluculuk koşulu bu davalara uygulanmaz.
İşveren tazminatı nasıl hesaplanır?
Bedensel zararda tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıp değerlendirilir . Ölümde destekten yoksun kalma zararı hesaplanır. İşverenin sorumluluğu ve kusur oranı belirlendikten sonra sosyal güvenlik ödemelerinin hangi kısmının indirilebileceği incelenir.
SGK gelirinin peşin sermaye değerinin işverene rücu edilebilen kısmı, ilgili sorumluluk oranları gözetilerek tazminattan indirilir; rücu edilemeyen kısmı indirilemez . Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi ile destekten yoksun kalma zararlarına bağlı tazminatlar için tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler ise ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir .
Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi ile destekten yoksun kalma kayıplarına ilişkin tazminatta, kazancın bilindiği döneme ait hesaplanan tutara haksız fiil veya zarar doğuran olay tarihinden; kazancın bilinemediği döneme ait tutara karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir . Faiz oranı ilgili dönemin kanuni oranına göre belirlenir.
Bu faiz ayrımı ve ifa amaçlı ödeme mahsubu, 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren değişiklikten sonra meydana gelen haksız fiiller veya zarar doğuran olaylara uygulanır. Önceki olaylarda değişiklik öncesi hükümler geçerlidir; yalnız kararın yeni tarihli olması yeterli değildir. Geçiş kuralı 7589 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin dokuzuncu fıkrasındadır.
Manevi tazminatın miktarı, olayın ağırlığı, sağlık etkileri, kusur ve tarafların durumu gözetilerek hâkim tarafından belirlenir . SGK geliri ile işverenden istenen tazminat birbirinin yerine geçmez; her biri kendi koşullarıyla değerlendirilir.
Ölüm Hâlinde Hak Sahiplerinin Hakları
SGK ölüm gelirinde eş, çocuk, anne ve baba yönünden kanuni hak sahipliği koşulları ve hisse oranları incelenir. İşverenin sorumluluğu varsa ölenin desteğinden yoksun kalanlar destek zararını; yakınları da manevi tazminatı kendi koşullarıyla isteyebilir. SGK hak sahipliği ile destekten yoksun kalma tazminatında destek ilişkisinin ispatı ayrı konulardır.
Meslek Hastalıkları
Taş işlerinde silis maruziyeti, gürültülü ortamda işitme kaybı, ağır fiziksel işlerde bel rahatsızlıkları veya kimyasal maruziyette solunum sorunları meslek hastalığı yönünden incelenebilir. Hastalık adı veya meslek tek başına yeterli değildir; çalışma koşulları, maruziyet ve sağlık kayıtları birlikte değerlendirilir.
Başvuru Öncesi Belgeler {#hukukî-destek-alin}
Dosyanızı değerlendirirken olay tutanağını, sağlık raporlarını, ücret belgelerini ve SGK kararlarını bir araya getirin. İş kazasının tespiti, sigorta yardımları ve işveren tazminatı için hangi başvurunun gerektiği bu belgeler üzerinden ayrı ayrı belirlenir.
Sık sorulan sorular
İşveren kazayı kabul etmiyorsa SGK inceleme yapabilir mi?
Evet, Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı konusunda gerektiğinde yetkili görevliler aracılığıyla soruşturma yapılabilir . Bu inceleme, işverenin olayı nasıl adlandırdığından ayrı bir değerlendirmedir. İşverene bağlı çalışan sigortalı bakımından kanuni bildirim yükümlülüğü işverendedir . Olay tutanağını incelerken kaza yerinin, zamanının ve yapılan işin nasıl anlatıldığını kontrol edebilirsiniz; tutanakta kullanılan ifadeyle Kurumun vereceği kararın aynı şey olduğunu varsaymamalısınız.
İlk raporda görünmeyen ruhsal etkiler sonradan değerlendirilebilir mi?
Evet, kanundaki tanım yalnız hemen ortaya çıkan bedensel sonuçlarla sınırlı değildir; sigortalıyı sonradan ruhen engelli hâle getiren olay da kapsamda değerlendirilir . Ancak olayın kanundaki iş kazası hâllerinden birine girmesi ve sonradan belirlenen sağlık sonucuyla bağlantısının incelenmesi gerekir. İlk başvurudaki sağlık kayıtlarını sonraki muayene ve tetkiklerle birlikte saklayabilirsiniz. Böylece olayın hemen ardından kaydedilenlerle sonradan ortaya çıkan bulguları tarih sırasıyla açıklayabilirsiniz.
İşverenin servisindeki trafik kazası için iş kazası başvurusu yapılabilir mi?
Evet, sigortalının işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olay, kanundaki iş kazası hâlleri arasındadır . Başvuruda yolculuğun işe gidiş geliş amacıyla yapıldığını, taşıtın işverence sağlandığını ve sağlık sonucunu göstermek gerekir. Kendi aracınızla veya başka bir nedenle yaptığınız yolculuğu yalnız güzergâhı benziyor diye aynı kapsamda değerlendirmemelisiniz. Taşıma ve çalışma kayıtları ile kaza ve sağlık belgelerini birlikte sunabilirsiniz.
İş kazası tazminatı davasından önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?
Hayır, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk istisnasına dâhildir . Buna karşılık ücret gibi diğer işçilik alacaklarında arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır . Aynı işverenden hem kaza tazminatı hem ödenmemiş ücret istiyorsanız, başvuru hazırlığında bu talepleri ayrı gösterebilirsiniz.
Başka bir şehre taşındım, tazminat davasını orada açabilir miyim?
Evet, taşındığınız şehir yerleşim yerinizse, zarar gören işçi olarak oradaki iş mahkemesinde de iş kazası tazminatı davası açabilirsiniz; kazanın veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkilidir . Ayrıca davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi genel kurala göre yetkilidir . Böylece başvuru yerini yalnız işyerinin adresine bakarak belirlemek yerine, bu bağlantıları ayrı değerlendirebilirsiniz.
SGK başvurumu reddettiyse Kuruma karşı dava açabilir miyim?
Evet, başvurunuz reddedilmişse Kuruma karşı dava için aranan ret koşulu sağlanır . Diğer kanunlardaki süreler saklı kalmak üzere, başvuruya altmış gün içinde cevap verilmemesi de reddedilmiş sayılma sonucunu doğurur; bu altmış gün dava açma süresi değildir. Hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri, Kuruma önceden başvuru zorunluluğunun dışındadır. Başvurunuzun konusunu, ret işlemini ve uygulanacak diğer süreleri birlikte değerlendirebilirsiniz.
