İdari Dava Türleri
İptal davası
Hukuka aykırı idari işlemin kaldırılması için, işlem nedeniyle menfaati ihlal edilen kişi iptal davası açabilir .
Tam yargı davası
İdari işlem veya eylemden dolayı kişisel hakkı doğrudan ihlal edilen kişi, uğradığı zararın giderilmesi için tam yargı davası açabilir .
İdari sözleşme uyuşmazlıkları
Kamu hizmetinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar da idari davaya konu olabilir. Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri bu düzenlemenin dışındadır .
İptal Davası: Hukuka Aykırılık Sebepleri (İYUK m.2)
İptal davasında işlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden incelenir . Yetki, işlemi yapan makamın kişi, yer, konu veya zaman bakımından yetkili olup olmadığıyla; şekil ise izlenmesi gereken usul ve biçimle ilgilidir. Gerektiği hâlde savunma alınmaması şekil tartışmasına örnek olabilir.
Sebep, işlemin dayandığı maddi ve hukukî gerekçeyi; konu, işlemin doğurduğu sonucu; maksat ise kamu yararına yönelip yönelmediğini ifade eder. Gerçeğe aykırı gerekçe, mevzuata aykırı sonuç veya kişisel amaçla işlem yapılması farklı hukuka aykırılık nedenleridir. İptal kararı, kural olarak işlemi tesis edildiği andan itibaren hukuk düzeninden kaldırır.
Tam Yargı Davası: Zararın Tazmini
Tam yargı davası, idari işlem veya eylemin doğurduğu zararın giderilmesini amaçlar . Hizmetin kötü, geç veya hiç işlememesi hizmet kusuruna; sosyal risk ve kamu külfetleri karşısında eşitlik ise koşulları varsa kusursuz sorumluluğa ilişkin değerlendirmelerdir. İdari işlem nedeniyle doğrudan tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davasını birlikte açabilirsiniz. Önce iptal davası açıp bu davanın veya kanun yolu kararının tebliğinden; işlemin uygulanmasından doğan zararda ise icra tarihinden başlayarak dava süresi içinde tam yargı davası açma yolu da vardır .
İdari eylemden doğan zararda ise kural olarak dava açmadan önce ilgili idareye başvurmalısınız. Başvuru, eylemi yazılı bildirimle veya başka şekilde öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. Talep kısmen veya tamamen reddedilirse ret işleminin tebliğini izleyen günden; otuz gün cevap verilmezse bu sürenin bitiminden itibaren dava açma süresi içinde dava açılır . Görevsiz adli yargı merciinde açılmış tam yargı davası görev yönünden reddedilip idari yargıda açılıyorsa bu ön başvuru koşulu aranmaz .
Kritik Süreler
Özel kanunda farklı süre yoksa Danıştay ve idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür . İdari eylem zararında önce idareye başvuru için öğrenmeden bir yıl ve her hâlde eylemden beş yıl kuralı uygulanır; ret veya otuz günlük cevapsızlık sonrasında dava süresi başlar . Süre aşımında dava reddedilebilir.
| Mahkeme | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Danıştay ve idare mahkemesi | 60 gün | İdari uyuşmazlıkta yazılı bildirimi izleyen gün |
| Vergi mahkemesi | 30 gün | Vergi işleminin türüne göre belirlenir |
Dava açma süreleri ve sürenin durması (İYUK m.7-10-11)
İdari uyuşmazlıkta süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen gün başlar. Vergide yükümlülüğün türüne göre tahsil, tebliğ, tevkif yoluyla vergide istihkak sahibine ödeme veya tescil tarihini izleyen gün esas alınır. İdarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi izleyen gün başlangıçtır .
Henüz bir işlem yapılmasını istiyorsanız İYUK m.10 kapsamında idareye başvurabilirsiniz. Otuz gün cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi içinde dava açılabilir .
Mevcut işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni işlem yapılması için dava süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurulması ise işlemeye başlamış süreyi durdurur . İstek reddedildiğinde veya otuz gün cevap verilmeyerek reddedilmiş sayıldığında süre yeniden işler; başvurudan önce geçen günler hesaba katılır . Süre dolduktan sonra başvuru yapmak, geçmiş dava süresini kendiliğinden yeniden başlatmaz.
İdari Yargı Süreci
Davayı görevli ve yetkili mahkemeye dilekçeyle açarsınız. Yargılama esas olarak yazılıdır. Tebliğ edilen dilekçelere cevap için kural olarak otuz gün vardır; haklı nedenlerle süresinde istenirse mahkeme bir defaya mahsus, otuz günü geçmeyen uzatma verebilir . İptal davalarında taraflardan birinin istemi üzerine duruşma yapılır; tam yargı ve vergi davalarında ise kanundaki parasal sınır dikkate alınır .
Yürütmenin Durdurulması (İYUK m.27)
Dava açılması, kural olarak idari işlemin yürütülmesini durdurmaz . İşlemin açıkça hukuka aykırılığı ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşullarının birlikte bulunması gerekir . Ruhsat iptali gibi işlemlerde hem hukuka aykırılığı hem de uygulanmanın doğuracağı zararı somutlaştırın.
Karar kural olarak idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçeli verilir . Yürütmenin durdurulması kararı kural olarak teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz . İsteme ilişkin karara, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir kez itiraz edilebilir . Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez .
Vergi mahkemesinde dava açılması, dava konusu vergi ve cezaların ilgili bölümünün tahsilini kural olarak durdurur. Ancak işlemden kaldırılan dosyalar, ihtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine yapılan işlemler ve tahsilat işlemlerine karşı davalar bakımından istisnalar vardır; bu hâllerde yürütmenin durdurulması istenebilir .
İdari Yargıda Kanun Yolları (İstinaf ve Temyiz)
İstinafa açık idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde ilgili bölge idare mahkemesine başvurulur . Mahkeme, ilk derece kararını hukuka uygun bulmazsa kaldırarak işin esası hakkında yeniden karar verir; dosyanın ilk dereceye gönderilmesini gerektiren hâller ayrıca düzenlenmiştir . İvedi yargılama usulündeki davalarda istinafa başvurulamaz .
İYUK m.46 kapsamında temyize açık kararlara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştaya başvurulur . Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; istinaf ve temyize açık kararlar belirlenirken davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır. Bu kurallar İYUK ek m.1 hükmünde düzenlenir. Kararın kanun yolu açıklamasını, uygulanacak sınırı ve tebliği birlikte kontrol edin.
İdari uyuşmazlık örnekleri
İmar ve inşaat ruhsatları, kamu çalışanlarının disiplin cezaları, belediye kararları ve vergi cezaları idari uyuşmazlıklara örnektir. Başvuru yeri ve süre, işlemin niteliğine göre belirlenir.
İlgili İdare Hukuku Rehberleri
İdare hukukunun sık karşılaşılan özel konuları şu rehberlerde ayrıntılı anlatılıyor:
Memur ve disiplin
Vergi uyuşmazlıkları
Sık sorulan sorular
İdari dava açma süresi kaç gündür?
Özel kanunda başka süre yoksa Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür . Başlangıç, uyuşmazlığın türüne göre belirlenir . Eylemden doğan zarar için önce idareye öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde başvuru gerekir; ret veya otuz günlük cevapsızlık sonrasında dava süresi işler .
Dava açma süresini durdurabilir miyim?
İYUK m.11 kapsamındaki başvuruyu dava süresi dolmadan üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama yaparsanız süre durur. Ret veya otuz günlük cevapsızlık sonrasında, önce geçen süre de sayılarak işlemeye devam eder .
Dava açınca işlem durur mu?
Kural olarak durmaz; açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar birlikte varsa yürütmenin durdurulması istenebilir. Vergi davalarının tahsili durdurma kuralı ise İYUK m.27/4'teki istisnalarla birlikte uygulanır .
İptal davası ile tam yargı davası farkı nedir?
İptal davası hukuka aykırı işlemin ortadan kaldırılmasına, tam yargı davası idari işlem veya eylemin yol açtığı zararın giderilmesine yönelir. İki talep birlikte de ileri sürülebilir.
