Mobbing, işyerinde belirli bir kişiye yönelen sistematik yıldırma ve psikolojik taciz davranışlarıdır. Davranışları, sürekliliklerini ve size etkilerini birlikte belgelemeniz, hukukî haklarınızın değerlendirilmesini sağlar.
Mobbing Nedir?
Genel olarak mobbing, tekrarlayan ve belirli kişiyi yıldırmaya yönelen psikolojik baskı davranışlarını anlatır. Olayları, tekrarlarını ve sağlık veya çalışma hayatınıza etkilerini birlikte açıklayın.
İşveren kişiliğinizi korumak, psikolojik ve cinsel tacizi önlemek ve tacize uğrayanların daha fazla zarar görmemesi için gerekli önlemleri almak zorundadır .
Mobbing Türleri
Üst kademeden yönelen baskı
Yöneticinin toplantılarda aşağılaması, anlamsız veya sonuçsuz görevler vermesi, çalışanı ekipten dışlaması ya da sorumluluklarını sistematik biçimde alması, diğer koşullarla birlikte değerlendirilir.
Meslektaşlar arasında baskı
Aynı düzeydeki çalışanların projeye katılımı engellemesi, gerçeğe aykırı dedikodu yayması veya sosyal dışlama uygulaması yatay mobbing iddiasına konu olabilir.
Astlardan yönelen baskı
Amirin sürekli hor görülmesi, talimatlarının topluca ve sistematik biçimde engellenmesi de olayın koşullarına göre incelenebilir. Yetki tartışması veya her talimat uyuşmazlığı tek başına psikolojik taciz oluşturmaz.
Mobbing Belirtileri
Uyku bozukluğu, baş ağrısı ve tansiyon sorunları; kaygı, depresyon ve özgüven kaybı; içe kapanma, aile ilişkilerinde sorunlar ve iş performansında düşüş görülebilir. Bu belirtiler tek başına mobbingi kanıtlamaz; işyerindeki davranışlarla bağlantıları ve tıbbi değerlendirme önemlidir.
Mobbingin Hukukî Sonuçları
İşverenin sorumluluğu
İşveren iş sağlığı ve güvenliği önlemleriyle gerekli araçları sağlamakla yükümlüdür . Psikolojik ve cinsel tacizi önlemek ve tacize uğrayanların daha fazla zarar görmemesini sağlamak için gerekli önlemleri almalıdır . Kişilik hakkı ihlaline bağlı sorumluluğu sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir .
Mobbing nasıl ispatlanır?
İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia ettiği olaydan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Bu nedenle mobbing iddiasında bulunan işçi, dayandığı olayları ve delilleri ortaya koymalıdır . Ayrımcılık iddiasında, işçinin ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren durumu ortaya koyması hâlinde işveren ihlal bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür .
Kısa sürede gerekçesiz görev değişiklikleri, niteliğinize uymayan işler, dışlanma, gerekli araçların verilmemesi ve dayanağı olmayan sürekli eleştiriler birlikte emare oluşturabilir. E-posta ve mesajları, aynı dönemi bilen tanıkları, sağlık ve işyeri hekimi raporlarını, disiplin tutanaklarını bir araya getirin. Ses kaydının hukuka uygunluğu ayrıca incelenmelidir.
Mobbinge Karşı Haklar
İşyeri içi ve dış başvurular
İşverenden iddianızın araştırılmasını isteyebilir, varsa sendika veya işyeri şikâyet mekanizmasına başvurabilirsiniz. Sağlık desteğini ihmal etmeyin. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili denetim yolları ile yargı yolu farklı işlevlere sahiptir..
Tazminat talepleri
İşverenin koruma borcu TBK m.417'de, kişilik hakkının korunması TMK m.24 ve 25'te düzenlenir. Kişilik hakkınızın zedelenmesi nedeniyle manevi tazminat isteyebilirsiniz . Bedensel bütünlüğün zedelenmesinde TBK m.56 da değerlendirilir. Tacizin ağırlığı, süresi, etkisi ve tarafların durumu önemlidir ve tazminat bu koşullarla belirlenir. Tedavi giderleri ve diğer parasal kayıplar maddi tazminat olarak ayrıca gösterilir..
İşe iade ayrı bir hukukî yoldur
İşe iade, mobbing tazminatının kendiliğinden sonucu değildir. İş güvencesinde belirsiz süreli sözleşme, en az altı aylık kıdem ve otuz veya daha fazla işçi koşulları ile kanunî kapsam ve istisnalar değerlendirilir . İşe iade talebiyle fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya, anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesine başvurulur .
İşe başlatmama tazminatı en az dört, en çok sekiz aylık ücret; boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar en çok dört aylık süre içindir . Bu sonuçlar, işe iade kararının ve işçinin başvurusunun koşullarına bağlıdır; mobbing tazminatıyla aynı kalem değildir.
| Başvuru | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Arabuluculuk | 1 ay | Fesih bildiriminin tebliği |
| Dava | 2 hafta | Anlaşmama son tutanağının düzenlenmesi |
Mobbing Nedeniyle Haklı Fesih ve Kıdem Tazminatı (İş Kanunu m.24)
Haklı nedenle derhâl fesih, somut davranışın İş Kanunu m.24 koşullarını karşılamasına bağlıdır. İşverenin size veya aile üyenize şeref ve namusa dokunan söz veya davranışı ya da size cinsel tacizi m.24/II-b; sataşması, gözdağı veya şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnadı m.24/II-c kapsamında incelenir. Başka işçi veya üçüncü kişi tarafından işyerinde cinsel tacize uğramanıza rağmen işverene bildirildiğinde gerekli önlemlerin alınmaması m.24/II-d'nin konusudur .
Haklı fesih ve en az bir yıllık kıdem koşulları varsa kıdem tazminatı gündeme gelebilir. Mobbingden doğan maddi ve manevi zararı ayrıca isteyebilirsiniz; sözleşmeyi kendiniz feshettiğiniz için ihbar tazminatı isteyemezsiniz.
Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayalı haklı fesih yetkisi, davranışın öğrenilmesinden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır .
Mobbing Davası Süreci
İş sözleşmesine dayanan işçi tazminatı davasından önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır . İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında bu şart aranmaz . Dilekçede olayları tarihleriyle, ilgili kişileri, delilleri ve istediğiniz zararları açıklayın.
Yazışma, hukuka uygun kayıt, tanık ve sağlık belgeleri incelenir. Gerektiğinde uzman incelemesi ve bilirkişi raporu alınabilir. Mahkeme iddia ve delillere göre kabul veya ret kararı verir. Süre, dosyanın yoğunluğu, deliller ve kanun yolu sürecine göre değişir.
Mobbinge Karşı Öz Savunma
Olayların tarihini, saatini ve içeriğini gecikmeden not alın. Doğrudan tanık olan kişileri belirleyin, yazışmaların asıllarını koruyun ve sağlık kuruluşuna başvurduğunuzda yakınmalarınızı doğru anlatın. Güvenliyse işverene yazılı bildirim yapın. Fesih veya dava kararı öncesinde delil, süre ve başvuru yollarını birlikte değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Mobbing davasında ispat yükü kimdedir?
Kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça ispat yükü, iddia edilen olaydan kendi lehine hak çıkaran taraftadır. Mobbing iddiasında bulunan işçi olarak olayları ve delilleri ortaya koymalısınız . Ayrımcılık iddiasının varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren durumu ortaya koyarsanız bu özel kapsamda işveren ihlal bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür .
Mobbing nedeniyle ne kadar manevi tazminat alınır?
Sabit tutar yoktur. Tacizin ağırlığı, süresi, zararı ve tarafların durumu gözetilerek somut olayda belirlenir .
Mobbing davası ile işe iade davası aynı mıdır?
Hayır. İşe iade ayrı bir iş güvencesi yoludur. Belirsiz süreli sözleşme, altı aylık kıdem, otuz işçi ve diğer kapsam koşulları ile birlikte tebliğden itibaren bir aylık arabuluculuk ve son tutanaktan itibaren iki haftalık dava süreleri değerlendirilir .
Mobbing davasını hangi mahkemede açabilirim?
İş ilişkisinden kaynaklanan davada kural olarak davalının dava tarihindeki yerleşim yeri veya işin ya da işlemin yapıldığı yer iş mahkemesi yetkilidir . Bu yerlerden biri Gaziantep ise burada dava açabilirsiniz; yalnız Gaziantep'te yaşıyor olmanız yeterli değildir. Diğer kanunlardaki özel yetki hükümleri saklıdır.
