Miras paylaşımında önce mirasçıları, terekenin hak ve borçlarını ve varsa eşler arasındaki mal rejiminden doğan alacakları belirlemeniz gerekir. Miras bırakanın malvarlığı, kanuni mirasçılık kuralları ve geçerli ölüme bağlı tasarruflar çerçevesinde paylaşılır.
Miras Nedir?
Miras, ölen kişinin mirasçılara geçebilen hak ve borçlarının bütünüdür. Ölümle birlikte tereke mirasçılara kendiliğinden geçer; paylaşım bu geçişten ayrı bir aşamadır.
Miras bırakan evliyse paylaşılacak tereke belirlenirken mal rejiminin tasfiyesi de yapılmalıdır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde sağ kalan eşin katılma alacağı ile miras payı ayrı haklardır. Önce mal rejiminden doğan alacaklar belirlenir, kalan tereke üzerinden miras payları değerlendirilir. Bütün malvarlığını doğrudan miras oranlarına bölmek bu nedenle eksik sonuç verebilir.
Mirasçı Sırası (Zümre Sistemi)
Kan hısımları zümre adı verilen sıraya göre mirasçı olur. Sağ kalan eş ayrı bir zümre değildir; kanunun belirlediği yakınlarla birlikte mirasçı olur.
Birinci Zümre (Altsoy)
Çocuklar eşit mirasçıdır; kız ve erkek çocuk arasında pay farkı yoktur . Miras bırakandan önce ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alır . Dolayısıyla çocukla torun aynı anda aynı sıradan eşit pay almaz. Evlilik dışında doğmuş çocukların ve evlat edinilenlerin mirasçılığı da ilgili soybağı ve evlat edinme hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
İkinci Zümre (Ana-Baba ve Onların Altsoyu)
Altsoy yoksa ana ve baba ile onların altsoyu mirasçı olur. Ana veya babadan önce ölenin yerine kendi altsoyu geçebilir; kardeşlerin mirasçılığı bu sırada gündeme gelir (TMK m.496).
Üçüncü Zümre (Büyük Ana-Büyük Baba ve Onların Altsoyu)
Önceki zümrelerde mirasçı yoksa büyük ana ve büyük babalarla onların altsoyunun mirasçılığı değerlendirilir. Amca, hala, dayı ve teyzenin mirasçılığı bu sırada gündeme gelir. Sağ kalan eş varsa büyük ana-baba ve onların çocuklarıyla birlikte mirasçılık kuralı ayrıca uygulanır (TMK m.497 ve m.499).
Sağ Kalan Eşin Miras Payı (TMK m.499)
Eşin payı çocuk sayısına değil, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir . Altsoy ile birlikte dörtte bir, ana-baba zümresiyle yarı, büyük ana-baba ve onların çocuklarıyla birlikte dörtte üç pay alır. Kanunda sayılan bu son kişiler de yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
| Birlikte mirasçı olduğu kişiler | Eşin payı |
|---|---|
| Altsoy | 1/4 |
| Ana-baba zümresi | 1/2 |
| Büyük ana-baba ve onların çocukları | 3/4 |
| Bu kişiler de yoksa | Tamamı |
Eş ile Altsoyun Paylaşımı
Eş altsoyla birlikte mirasçı olduğunda dörtte bir pay alır; kalan dörtte üç altsoya aittir. Tek çocukta çocuğun payı dörtte üç, iki çocukta her çocuğun payı üçte sekiz, üç çocukta her çocuğun payı dörtte birdir. Tek çocuk bulunduğu için eşin payı üçte bire çıkmaz.
Çocukların Hakkı
Çocuklar aynı oranda pay alır. Çocuk sayısı arttıkça altsoya ayrılan pay daha fazla kişi arasında bölünür; önce ölen çocukların altsoyunun yer alma kuralları ayrıca uygulanır.
Saklı Pay (TMK m.505-506)
Saklı pay, belirli mirasçıların yasal miras payının kanunla korunan bölümüdür; doğrudan mirasın tamamı üzerinden hesaplanan sabit bir para tutarı değildir. Nakit ödeme yapılması da kavramın zorunlu unsuru değildir.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Oranları (TMK m.506)
Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her birinin saklı payı kendi yasal miras payının dörtte biridir. Eşin saklı payı altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hâllerde yasal payının dörtte üçüdür .
| Mirasçı | Yasal miras payının korunan bölümü |
|---|---|
| Altsoy | 1/2 |
| Ana ve babadan her biri | 1/4 |
| Eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle | Tamamı |
| Eş, diğer hâllerde | 3/4 |
Kardeşlerin saklı payı 2007 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Çocuk için mirasın üçte biri veya eş için her durumda dörtte bir şeklindeki genellemeler hem oranı hem hesap tabanını yanlış gösterebilir.
Saklı Payın İhlali Hâlinde: Tenkis Davası
Saklı payı ihlal eden vasiyet veya kazandırmanın indirilmesi tenkis davasıyla istenebilir. Dava hakkı ihlalin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer . Bunlar zamanaşımı değil hak düşürücü sürelerdir. Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir .
Miras Paylaşımı Süreci
Aşama 1: Ölüm ve Tescil
Ölüm belgesinin düzenlenmesi ve ölümün nüfus kayıtlarına işlenmesi, sonraki işlemler için temel kayıtları oluşturur.
Aşama 2: Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)
Mirasçılık belgesi mirasçıları ve paylarını gösterir; sulh hukuk mahkemesinden veya koşulları varsa noterden alınabilir (TMK m.598). Tapu ve banka işlemlerinde mirasçı sıfatını göstermek için kullanılır.
Vasi belirlenmesi miras paylaşımının zorunlu aşaması değildir. Vesayet, küçükler ve kısıtlılarla ilgili ayrı bir kurumdur. Sulh mahkemesi, mirasçılardan birinin istemi üzerine paylaşmaya kadar miras ortaklığına temsilci atayabilir . Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve kanuni istisnalar saklı kalmak üzere haklar üzerinde birlikte tasarruf eder .
Aşama 3: Terekeden Ödenecek Borç ve Giderler
Miras bırakanın borçları, vergiler, defin ve son hastalık giderleri terekenin net değerini etkiler. Paylaşılacak tutarı belirlerken bu borç ve giderleri malvarlığıyla birlikte inceleyin.
Aşama 4: Tapu İşlemleri
Mirasçılık belgesi ve gerekli belgelerle tapuya başvurulur. Miras yoluyla intikal ile mirasçılar arasında paylaşım farklı işlemlerdir; paylaşmaya kadar miras ortaklığının elbirliği kuralları dikkate alınır. Başvurunun sonuçlanma süresi belgelere ve işlem yoğunluğuna göre değişebilir.
Aşama 5: Banka Hesapları
Ölümün bildirilmesi üzerine hesaplar bloke edilebilir. Mirasçılık belgesiyle bankaya başvurulur; talepler miras ortaklığı ve ilgili işlem koşulları çerçevesinde değerlendirilir.
Aşama 6: Vergi ve Harçlar
Veraset ve intikal vergisi ilgili vergi dairesince hesaplanır. Dilimler ve istisna tutarları güncel resmî kaynaktan kontrol edilmelidir. Noter ve tapu giderleri de işlem türüne göre belirlenir.
Miras Paylaşımı Davaları ve Görevli Mahkeme
Miras paylaşımı aile mahkemesinin genel görev alanında değildir. Başvuracağınız mahkeme, talebin türüne göre belirlenir.
Sulh Hukuk Mahkemesi
Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi davaları sulh hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.4/1-b). Mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden veya koşulları varsa noterden alınabilir (TMK m.598).
Asliye Hukuk Mahkemesi
Tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil ile ölüme bağlı tasarrufların iptali gibi çekişmeli taleplerde genel görev kuralı asliye hukuk mahkemesini gösterir (HMK m.2). Görev kuralları mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Dava Süreci
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında 1 Eylül 2023'ten itibaren dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Başvurmadan dava açılması usulden ret sonucunu doğurabilir. Arabuluculuk aşamasından sonra talebe uygun dilekçe ve delillerle mahkemeye başvurulur; inceleme, duruşma ve karar aşamaları izlenir.
İstinaf süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren iki haftadır; temyize açık kararlarda temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.345 ve m.361). Yargılamanın toplam süresi taraf sayısına, delillere ve dosyanın niteliğine göre değişir.
Vasiyetname
Vasiyetname, ölümden sonra yapılacak kazandırmaları düzenleyen ve kanuni şekle uyması gereken ölüme bağlı tasarruftur.
Vasiyetname Türleri
El yazılı vasiyetname baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılmalı, yıl, ay ve gün belirtilmeli ve imzalanmalıdır (TMK m.538). Bilgisayar veya daktilo çıktısı el yazısı koşulunu karşılamaz.
Resmî vasiyetname yetkili resmî memur önünde iki tanığın katılmasıyla düzenlenir (TMK m.532). Sözlü vasiyetname ise yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü hâllerde diğer şekillere başvuru imkânı bulunmadığında gündeme gelir (TMK m.539).
Saklı Payı İhlal Eden Vasiyetname
Vasiyetname saklı payı zedeliyorsa saklı paylı mirasçı, kazandırmanın ihlal ölçüsünde indirilmesini tenkis yoluyla isteyebilir (TMK m.560).
Miras Paylaşımı Örneği
Mal rejimi tasfiyesi yapıldıktan sonra paylaşıma kalan terekenin 300.000 TL olduğunu ve eşle iki çocuğun mirasçı olduğunu varsayalım. Eş dörtte bir payla 75.000 TL, çocukların her biri üçte sekiz payla 112.500 TL alır. Çocukların kız veya erkek olması bu hesabı değiştirmez. Tek çocuk olsaydı eşin payı yine dörtte bir olurdu. Bu tutarlar yalnız varsayımsal örnektir; gerçek paylaşımda mal rejimi alacakları ve tereke borçları netleştirilmelidir.
Başvuru Öncesi Kontrol
Mal rejimi tasfiyesi, saklı pay, tenkis ve mahkemenin görevi aynı dosyada birlikte önem taşıyabilir. Başvuru öncesinde terekenin net değerini, mirasçılık belgesini ve yapılmış kazandırmaları birlikte inceleyin.
Sık sorulan sorular
Sağ kalan eş her durumda mirasın 1/4'ünü mü alır?
Hayır. Eşin payı birlikte mirasçı olduğu yakınlara göre değişir. Altsoyla dörtte bir, ana-baba zümresiyle yarı, büyük ana-baba ve onların çocuklarıyla dörtte üç pay alır; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırılmıştır. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin saklı payları korunur.
Miras davası hangi mahkemede açılır?
Ortaklığın giderilmesi, taksim ve mirasçılık belgesi sulh hukuk; tenkis ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali gibi talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bu davaların genel görevli mahkemesi değildir.
El yazılı vasiyetnameyi bilgisayarda yazıp imzalasam geçerli olur mu?
Hayır. El yazılı vasiyetname baştan sona el yazısıyla yazılmalı, tam tarih taşımalı ve imzalanmalıdır. Bilgisayar çıktısının imzalanması bu şekli karşılamaz.
Saklı payım ihlal edilirse ne yaparım?
Tenkis talep edebilirsiniz. Bir yıllık öğrenme süresiyle vasiyetnamenin açılmasından veya diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayan on yıllık üst süreyi ayrı değerlendirin.
