Tahliye davası, kiralananın kanuni bir sebebe dayanılarak boşaltılmasını sağlamak için başvurulan yollardan biridir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında gereksinim, temerrüt, iki haklı ihtar ve tahliye taahhüdü farklı koşullara tabidir.
Tahliye Sebepleri
Konut ve çatılı işyeri kiralarında dava yoluyla tahliye yalnız kanundaki sebeplere dayanabilir. Dava yoluyla sözleşmeyi sona erdirmeye ilişkin hükümler kiracı aleyhine değiştirilemez.
Kiraya Verenden Kaynaklanan Sebepler (Dava Yoluyla)
Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişiler için konut ya da işyeri gereksinimi nedeniyle kullanma zorunluluğu varsa dava açılabilir. Yeniden inşa veya imar amacıyla esaslı onarım, genişletme ya da değiştirme gereken ve bu sırada kullanımın imkânsız olduğu hâller de aynı maddede düzenlenir. Belirli sürede sözleşme sonunda; belirsiz sürede genel hükümlere göre fesih dönemi ve bildirim süreleriyle belirlenecek tarihten itibaren bir ay içinde dava açılır.
Yeni malik, kanunda sayılan kendisi veya yakınlarının gereksinimi için edinme tarihinden itibaren bir ay içinde yazılı bildirim yapmak şartıyla altı ay sonra dava açabilir. Dilerse sözleşme süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde de bu hakkı dava yoluyla kullanabilir.
Kiracıdan Kaynaklanan Sebepler
Kira bedeli veya yan giderin ödenmemesinde, yazılı bildirim ve verilen sürede de ödeme yapılmaması koşullarıyla temerrüt yoluna başvurulabilir. Kiracı, bir yıldan kısa sözleşmede kira süresi içinde; bir yıl ve daha uzun sözleşmede bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde kira bedelini ödemediği için iki haklı yazılı ihtara sebep olmuşsa kiraya veren, kira süresinin ve bir yıldan uzun kiralarda ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde dava açabilir.
Kiralananın tesliminden sonra verilen yazılı ve belirli tarihli tahliye taahhüdüne rağmen boşaltma gerçekleşmezse, taahhüt edilen tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurma veya dava açma yolu vardır.
Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli konutu varsa ve kiraya veren sözleşme kurulurken bunu bilmiyorsa, sözleşmenin bitiminden itibaren bir ay içinde dava açabilir.
Kiraya veren, en geç dava açma süresi içinde dava açacağını kiracıya yazılı bildirirse dava süresi bir kira yılı uzamış sayılır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 08.11.2021 tarihli, E.2021/7138, K.2021/10994 sayılı kararında, iki haklı ihtar koşulları incelenirken sözleşmedeki ayın on beşinde peşin ödeme hükmünün dikkate alınması gerektiği açıklanmıştır. Karar doğrudan tahliyeye değil, bu hüküm gözetilerek yeniden değerlendirme yapılmasına ilişkindir.
Temerrüt Nedeniyle Tahliye (TBK m.315)
Teslimden sonra muaccel olan kira bedeli veya yan gider ödenmezse kiraya veren, yazılı süre vererek bu süre içinde de ödeme yapılmazsa sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında süre en az otuz gündür; yazılı bildirimi izleyen gün işlemeye başlar. Diğer kiralarda kanuni asgari süre on gündür.
| Kira türü | Asgari süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Konut ve çatılı işyeri | 30 gün | Yazılı bildirimi izleyen gün |
| Diğer kira | 10 gün | Yazılı bildirimi izleyen gün |
Ödeme yapılmaması üzerine sulh hukuk mahkemesinde dava açılması veya ilamsız icra yoluyla tahliye ayrı yollardır. Kira alacağı takibinde kiraya veren tahliye de isterse ödeme emri kanuni ihtarı ve süre sonunda icra mahkemesinden tahliye istenebileceğini içerir.
Ödeme emrine karşı kiracı yedi gün içinde icra dairesine itiraz eder; kira sözleşmesini ve varsa imzasını açık ve kesin reddetmezse sözleşmeyi kabul etmiş sayılır. Konut ve çatılı işyerindeki en az otuz günlük ödeme süresi ile yedi günlük itiraz süresi farklıdır. İtiraz takibi durdurur. Kiraya veren, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını istemelidir.
İtiraz edilmez ve ihtar süresinde ödeme de yapılmazsa, kiraya veren ihtar süresinin bitimini izleyen altı ay içinde icra mahkemesinden tahliye isteyebilir (İİK m.269/a). Sözleşme veya imza inkârında, noterlikçe düzenlenmiş veya imzası onaylı sözleşmeye dayanan kiraya veren 269/b koşullarıyla kaldırma ve tahliye isteyebilir. Sözleşme kabul edilip ödeme, takas veya başka nedenle borç bulunmadığı ileri sürülürse 269/c'de belirtilen belgeyle ispat gerekir; noterlikçe düzenlenmiş veya imzası onaylı, alacaklının kabul ettiği belge ya da yetkili makamın usulüne uygun makbuz ve belgeleri bu kapsamdadır.
İİK 269/c uyarınca icra mahkemesinin tahliye kararının uygulanması için kesinleşmesi beklenmez; borçluya tefhim veya tebliğinden itibaren on gün geçmesi gerekir. Borçlunun İİK 36'daki icranın geri bırakılması yolundan yararlanması mümkündür. Ayrıntılar İcra ve İflas Kanunu'nun 269/a, 269/b ve 269/c maddelerinde yer alır.
Yazılı Taahhüde Dayalı İcra Yolu
Konut ve çatılı işyerinde teslimden sonra verilen yazılı taahhüde dayanılıyorsa, taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde icraya başvuru şartı vardır. Bu yoldaki tahliye emri on beş gün içinde tahliye ve teslimi emreder. Kiracı emrin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir; itiraz tahliye takibini durdurur.
İİK 275'e göre kiraya veren icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister. Noterlikçe düzenlenmiş, tarih ve imzası onaylı veya kabul edilmiş sözleşmeye karşı aynı kuvvette yenileme veya uzama belgesi gösterilemezse itiraz kaldırılır; aksi hâlde talep reddedilir. Genel hükümlere göre dava hakları saklıdır. İİK 273 uyarınca itiraz yoksa veya kaldırılmışsa, tahliye emrindeki süre geçtikten sonra zorla tahliye ve teslim yapılır.
Kiralananda üçüncü kişi bulunursa İİK 276 uygulanır. Resmî belgeyle hak gösterme ve sözleşmeden önceki işgalin yerinde doğrulanması hâlleri ayrıca düzenlenmiştir; ikinci hâlde icra memuru tahliyeyi erteler ve üç gün içinde icra mahkemesine bildirir. Kiracının kanunda sayılan yakınları ve ona bağlı oturan kişiler bu maddede üçüncü kişi sayılmaz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kira ilişkisinden doğan tahliye davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.4/1-a). İlamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler saklıdır; bu yolda icra dairesi ve icra mahkemesi görev alır.
Genel yetkili mahkeme, davalının dava açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Sözleşmeden doğan dava, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir.
Zorunlu Arabuluculuk
Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda, İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliye hariç, dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B/1-a). Bu düzenleme 1 Eylül 2023'te yürürlüğe girmiştir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava yoluna gidilir. Dava şartı arabuluculuk süresince zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A/15); başvuru ve son tutanak tarihleri kaydedilmelidir.
Tahliye Davası Süreci
Aşama 1: İhtar / Arabuluculuk
Önce tahliye sebebine uygun bildirim ve süreler belirlenir. Konut ve çatılı işyeri temerrüdünde en az otuz günlük süre gözetilir. Dava yolundan önce zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılır; ilamsız icra istisnası ayrı tutulur.
Aşama 2: Dava
Dava, görevli ve yetkili mahkemeye dilekçe ve delillerle açılır. Kira sözleşmesi, ihtarlar, tebliğ belgeleri, ödeme kayıtları ve varsa tahliye taahhüdü eklenir; gerekli dava harçları yatırılır.
Aşama 3: Yargılama
Mahkeme tarafların açıklamalarını ve delillerini değerlendirir. Gerekiyorsa bilirkişi incelemesi yapılır; özellikle bildirimin tarihi ve tahliye sebebinin koşulları incelenir.
Aşama 4: Karar ve İcra
Tahliye kararı verilirse icra edilebilirlik ve varsa kanun yolu ile icranın geri bırakılması koşulları incelenerek icra dairesinden uygulanması istenir. Kararın verilmesi ile fiili tahliye ayrı aşamalardır.
Kanuni Süreler ve Yargılama Süresi
Konut ve çatılı işyeri temerrüdünde yazılı bildirimi izleyen günden başlayan süre en az otuz gündür. Gereksinim ve yeniden inşa-imarda dava, 350. maddedeki başlangıçtan bir ay içinde açılır. Yeni malik, edinmeden bir ay içinde yazılı bildirim yaparak altı ay sonra dava açabilir; sözleşme bitiminden itibaren bir ay içinde dava seçeneği de vardır.
Tahliye taahhüdünde belirlenen tarihten bir ay içinde icraya veya davaya başvurulur. İki haklı ihtarda 352/2'de belirtilen kira süresi veya ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde dava açılır. Süresinde yazılı dava bildirimi yapılmışsa dava süresi bir kira yılı uzar. Dava ve icranın fiilen tamamlanması ise tebligat, deliller, itirazlar ve yargılama işlemlerine bağlıdır.
Tarafların Hakları
Kiracı
Kiracı, kanuni sebep ve usul koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini ileri sürebilir; haksız işlem nedeniyle zarar doğmuşsa uygun hukukî yolla giderim isteyebilir.
Gereksinim amacıyla boşaltılan taşınmaz, haklı sebep olmadan üç yıl geçmeden eski kiracıdan başkasına kiralanamaz. Yeniden inşa ve imarda ise eski hâliyle yeniden kiralama yasağının yanında, eski kiracının yeni durum ve yeni bedelle kiralamada önceliği vardır. Bu hak, yazılı bildirimi izleyen bir ay içinde kullanılmalıdır; öncelik sona erdirilmedikçe üç yıl geçmeden başkasına kiralama yapılamaz. Hükümlere aykırılıkta son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmayan tazminat öngörülür.
Kiraya Veren
Kiraya veren, kanuni sebebe dayanarak tahliye ve kira alacağının tahsilini isteyebilir. Tahliye taahhüdü ve iki haklı ihtar gibi yolların belge ve süre koşulları ayrı incelenmelidir. Kira bedelinin belirlenmesi, tahliye talebinden farklı bir uyuşmazlıktır.
Belge ve Sürelerin Birlikte İncelenmesi
Tahliye sebebi, kira sözleşmesi, ödeme ve tebliğ kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. Bildirimin içeriği ile dava süresinin başlangıcı aynı dosyada farklı sonuçlara yol açabilir; delillerin tarih sırasıyla hazırlanması sürecin denetlenmesini kolaylaştırır.
Sık sorulan sorular
Tahliye davası hangi mahkemede açılır?
Kira ilişkisinden doğan tahliye davaları sulh hukuk mahkemesinde açılır. Genel yetkili yer, davalının dava tarihindeki yerleşim yeridir. Sözleşmeden doğan dava, ifa yeri mahkemesinde de açılabilir. İlamsız icra yoluyla tahliye ise icra dairesi ve icra mahkemesi üzerinden yürür.
Kira ödemeyen kiracı kaç günde tahliye edilebilir?
Konut ve çatılı işyeri kirasında yazılı bildirimle en az otuz gün verilmelidir. Bu sürede ödeme yapılmazsa koşullarına göre tahliye istenir; sürenin dolduğu gün kendiliğinden tahliye gerçekleşmez. Dava veya icra işlemleri ayrıca tamamlanır.
Tahliye davası açmadan önce arabuluculuk şart mı?
Evet. Kira ilişkisinden doğan tahliye davasından önce arabuluculuğa başvurulmalıdır. İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliye bu dava şartının istisnasıdır.
Tahliye taahhüdü her zaman geçerli mi?
Taahhüt kiralananın tesliminden sonra, yazılı ve belirli bir tahliye tarihi içererek verilmelidir. Taahhüt edilen tarihte boşaltma olmazsa o tarihten başlayarak bir ay içinde icra veya dava yoluna başvurulabilir. Yazılılık, teslimden sonra verilme ve belirli boşaltma tarihi şartları birlikte aranır.
Ev sahibi ihtiyaç diyerek çıkardı ama kullanmadı, hakkım var mı?
Kanundaki yasak, gereksinim nedeniyle boşaltılan yeri haklı sebep olmadan üç yıl geçmeden eski kiracıdan başkasına kiralamaktır. Bu yasağa aykırılıkta en az son kira yılında ödenen bir yıllık bedel tutarında tazminat düzenlenir. Öncelikli kiralama hakkı yeniden inşa ve imar nedeniyle boşaltmada ayrıca vardır. Yasağın tetikleyicisi haklı sebep olmaksızın üç yıl içinde eski kiracıdan başkasına kiralamadır; taşınmazın yalnız boş bırakılması 355. maddede tek başına tazminat sebebi olarak yazılı değildir.
