Anlaşmalı boşanmada eşlerin boşanma iradesi ile boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda uzlaşması gerekir. Bir protokol imzalamak tek başına evliliği sona erdirmez; hâkim eşleri bizzat dinler ve düzenlemeyi denetler .
Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesiyle anlaşmalı boşanma gündeme gelir. Boşanma iradesi, nafaka, tazminat ve varsa çocukların durumu açıkça ele alınır. Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümleri uygulanır .
Bu yol, çekişmeli boşanmaya göre daha kısa ve daha az yıpratıcı olabilir. Yine de tamamlanma süresi, dosya ve mahkemenin iş yüküne bağlıdır.
Anlaşmalı Boşanma Koşulları
Evlilik süresi ve serbest irade
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Daha kısa evliliklerde bu yoldan boşanma kararı verilemez; başka bir boşanma sebebinin koşulları varsa çekişmeli dava değerlendirilir. Eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi yanında, hâkimin onları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir .
Tarafların boşanma iradesini açıklayabilecek ehliyete sahip olması ve baskı altında kalmaması önemlidir.
Çocukların durumu ve malvarlığı
Ortak çocuk varsa velayet, diğer ebeveynle kişisel ilişki ve bakım giderlerine katılım düzenlenir. Velayeti kullanmayan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Kişisel ilişkide çocuğun sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararı esas alınır .
Yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanıyorsa paylaşım ve tasfiye talepleri, nafaka ve tazminattan ayrı değerlendirilmelidir. Protokolde hangi malların ve hakların düzenlendiği, hangilerinin düzenlenmediği açık olmalıdır.
Boşanan eşler artık bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz. Boşanmadan önce yapılan ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklar da tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybedilir. Mirasçılık sonucu ile mal rejiminin tasfiyesi birbirinden farklıdır .
Gaziantep'te Anlaşmalı Boşanma Süreci
Anlaşma ve protokol hazırlığı
Davadan önce nafakanın miktarı, ödeme zamanı ve yöntemi; tazminat talepleri; çocuk varsa velayet ve kişisel ilişki düzeni konuşulmalıdır. Mal paylaşımı düzenleniyorsa hangi malın kimde kalacağı ve tasfiyenin nasıl yapılacağı belirsiz bırakılmamalıdır.
Anlaşma, tarafların imzasını taşıyan bir protokolle belgelenir. Hukuki destek, özellikle feragat ve malvarlığı hükümlerinin sonuçlarını değerlendirmeye yardımcı olur. Boşanmaya karar verecek ve düzenlemeyi uygun bulacak merci aile mahkemesi hâkimidir .
Protokolün genel yapısı boşanma dilekçesi ve protokol şablonları içinde görülebilir. Protokol hazırlanırken taraf bilgileri ve evlilik tarihi yanında boşanma iradesi, nafakanın tutarı ve ödeme düzeni, varsa mal paylaşımı ile çocukların velayeti ve kişisel ilişki düzeni açıkça yazılır. Bu kalemler kişiye özel belirlenmelidir; örnek bir görüşme takvimi her çocuk için uygun kabul edilemez.
Mahkemeye başvuru ve duruşma
Boşanma dilekçesi ve protokol, kimlik ve nüfus kayıtlarıyla birlikte başvuruya hazırlanır. Çocukların kayıtları ve malvarlığına ilişkin düzenlemeyi açıklayan belgeler de dosyanın ihtiyacına göre eklenir. Gaziantep'te başvuru aile mahkemesine yöneltilir.
Hâkim, eşleri bizzat dinler; boşanma iradesinin serbestçe açıklandığını ve mali sonuçlarla çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin uygun olduğunu denetler. Gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikleri taraflar da kabul ederse boşanmaya hükmedilir; protokol hâkim denetimi olmaksızın boşanma sağlamaz .
Arabuluculuk Kanunu, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarına uygulanır; aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir . Boşanma ve velayet için zorunlu arabuluculuk bulunmaz; boşanmaya mahkeme karar verir.
Karar, kanun yolu ve nüfus kaydı
İlk derece kararına karşı başvurulacak olağan yol önce istinaftır. Süre, gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır . Süresinde başvuru yapılmazsa veya kanun yolu süreci tamamlanırsa kesinleşme değerlendirilir; kesinleşen boşanma kararı nüfus kaydına işlenir.
| Yol | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| İstinaf | 2 hafta | Usulüne uygun tebliğ |
| Temyiz (temyize açık karar) | 2 hafta | Tebliğ |
Boşanmanın esasına ilişkin hüküm parasal kesinlik sınırına tabi değildir. Bölge adliye mahkemesinin temyize açık nihai kararına, tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluyla başvurulabilir . Tazminat ve nafaka gibi parasal taleplerin temyiz edilebilirliği HMK m.362 koşulları ve ilgili parasal sınırlarla ayrıca değerlendirilir.
Anlaşmalı Boşanmanın Avantajları
Uyuşmazlıkların önceden çözülmesi, çekişmeli yargılamaya göre zaman ve masrafı azaltabilir; eşler ve çocuklar açısından daha az yıpratıcı olabilir. Sonucun protokolle şekillendirilmesi öngörülebilirlik sağlar. Bununla birlikte hâkimin uygunluk denetimi ve çocuğun menfaati belirleyicidir; kısa sürede sonuç garantisi yoktur.
Dikkat Edilecek Hususlar
Protokoldeki nafaka, tazminat veya mal paylaşımı hükümleri imzalanmadan önce sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bilinçsiz bir feragat daha sonra hak aramayı güçleştirebilir. Çocukla ilgili hükümler de yalnız eşlerin uzlaşmasına göre değil, çocuğun üstün yararına göre denetlenir. Eksik veya belirsiz bir protokolün ileride yeni uyuşmazlık doğurmaması için her hükmün neyi kapsadığı anlaşılır olmalıdır.
Sık sorulan sorular
Avukatım duruşmaya katılırsa benim gitmem gerekir mi?
Evet, anlaşmalı boşanma için hâkimin sizi ve eşinizi bizzat dinlemesi gerekir. Avukatınızın dosyayı takip etmesi veya imzalı protokol sunulması, iradenizin serbestçe açıklandığına ilişkin bu denetimin yerini tutmaz. Bu nedenle yalnız avukatınızın duruşmaya katılmasını yeterli görmemelisiniz. Duruşma hazırlığınızı yaparken iki eşin de hâkim tarafından bizzat dinlenmesi koşulunu dikkate alabilirsiniz .
Bir yıllık evlilik dolmadan ikimiz de kabul edersek anlaşmalı boşanabilir miyiz?
Hayır, eşlerin boşanmayı birlikte istemesi anlaşmalı boşanmadaki en az bir yıllık evlilik koşulunu kaldırmaz. Bu koşul gerçekleşmeden yalnız karşılıklı kabul üzerinden anlaşmalı boşanma kararı verilemez . Bununla birlikte evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeniz beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa, bu ayrı boşanma sebebine dayanma imkânı değerlendirilebilir. Böyle bir davada karşılıklı kabulden ayrı olarak ileri sürdüğünüz olayları ortaya koymanız gerekir .
Hâkimin protokolde istediği değişikliği kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır, önerilen değişikliği kabul etmek zorunda değilsiniz; ancak değiştirilmiş düzenlemeyle anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için tarafların kabulü gerekir. Hâkim eşlerin ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu nedenle imzaladığınız metnin aynen karara geçeceğini varsaymamalısınız. Değişikliğin nafaka, tazminat veya çocukla kişisel ilişki üzerindeki sonucunu değerlendirip kabul edip etmediğinizi açıkça belirtebilirsiniz .
Çocuğun gelecek yıllardaki giderleri için şimdiden karar istenebilir mi?
Evet, hâkim istem üzerine irat biçimindeki bakım ve eğitim giderlerinin gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Bu değerlendirmede tarafların sosyal ve ekonomik durumları esas alınır . Çocuğun gelecekteki giderleri için bir düzenleme istiyorsanız bu talebi mevcut giderlere ilişkin düzenlemeden ayrı ele alabilirsiniz. Kanundaki bu imkânı, bütün aileler için geçerli tek bir artış oranı veya otomatik hesaplama yöntemi olarak değerlendirmemelisiniz.
Mal paylaşımını değerlendirirken hangi mal rejimini esas almalıyım?
Eşlerin bağlı olduğu mal rejimini esas almalısınız; tasfiyede o rejimin hükümleri uygulanır . Bu nedenle bir protokol örneğindeki mal paylaşımı cümlesini kendi durumunuza aktarmadan önce hangi rejime bağlı olduğunuzu belirleyebilirsiniz. Malvarlığına ilişkin düzenlemeyi incelerken hangi malın veya alacağın ele alındığını da ayrıca kontrol edebilirsiniz. Genel bir örnekteki paylaşım biçimi, sizin rejiminize ilişkin incelemenin yerine geçmez.
Boşanmadan önce yapılmış vasiyetnamede eski eşimin bana bıraktığı hakkı korur muyum?
Kural olarak hayır; boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklar boşanmayla kaybedilir. Ancak tasarruftan bunun aksinin anlaşılması hâlinde sonuç farklı olabilir. Bu cevap, boşanmadan önce yapılmış vasiyetnameye ilişkindir. Ayrıca boşanan eşler, eski eş sıfatıyla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar. Vasiyetnamedeki düzenlemeyi incelerken ne zaman yapıldığını ve boşanma hâli için farklı bir irade içerip içermediğini birlikte değerlendirebilirsiniz .
