Eşiniz boşanmak istemiyorsa veya boşanmanın sonuçlarında anlaşamıyorsanız, çekişmeli davada dayandığınız sebebi ve olayları delillerle ortaya koymanız gerekir. Nafaka, velayet ve tazminat talepleri de kendi koşulları içinde değerlendirilir.
Çekişmeli Boşanma Nedir?
Çekişmeli boşanma, Türk Medeni Kanunu (TMK) ile düzenlenmiş boşanma sebeplerine dayanılarak açılan ve tarafların boşanma veya boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşamadığı boşanma türüdür. Anlaşmalı boşanmadan (TMK m. 166/3) farklı olarak, burada tarafların boşanma sebebini ispatlaması ve mahkemenin delilleri değerlendirmesi gerekir.
Çekişmeli Boşanma Sebepleri
Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sebepleri sınırlı sayıda (numerus clausus) düzenlenmiştir; yani kanunda sayılanlar dışında bir sebeple boşanma davası açılamaz. Bu sebepler "özel sebepler" ve "genel sebep" olarak ikiye ayrılır.
1. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik): TMK m. 166
Genel boşanma sebebidir. Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
Yaşam tarzı, ekonomik yönetim ve aile ilişkilerindeki sürekli, ciddi anlaşmazlıklar bu kapsamda değerlendirilebilir. TMK 166/1 ortak hayatı sürdürmenin eşlerden beklenemeyeceği derecede temelinden sarsılmayı esas alır . Boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilmesi ise ayrı bir düzenlemedir . Davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir; itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer yarar kalmaması hâlinde boşanma kararı verilebilir .
"Duygusal bağın kopması" ya da eşlerin birbirine ilgisizliği, ayrı yaşaması gibi durumlar kanunda ayrı bir boşanma sebebi olarak sayılmamıştır; bunlar TMK m. 166 (evlilik birliğinin sarsılması) kapsamında değerlendirilen olgulardır.
2. Zina (Aldatma): TMK m. 161
Eşlerden birinin evlilik birliği devam ederken karşı cinsten bir kişiyle cinsel ilişkide bulunması zina sayılır ve özel bir boşanma sebebidir.
Dava hakkı olan eşin zinayı öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer . Affeden eşin dava hakkı yoktur . Tanık beyanları, mesajlar ve otel veya seyahat kayıtları gibi deliller değerlendirilir. İzinsiz kayıt cihazı yerleştirme veya hesaba yetkisiz erişim gibi hukuka aykırı yollarla delil toplamak ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir; delil toplamadan önce hukuka uygunluğu değerlendirilmelidir.
3. Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış: TMK m. 162
Eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, ona pek kötü davranması (şiddet, eziyet) veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunması özel bir boşanma sebebidir.
Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle düşer . Affeden eşin dava hakkı yoktur . Aile içi şiddette ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma veya uzaklaştırma tedbiri istenebilir.
4. Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme: TMK m. 163
Eşin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi ve bu nedenle birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi gerekir .
Kanunda belirli bir hapis cezası alt sınırı aranmaz. Suçun niteliği ve birlikte yaşamanın beklenemez hâle gelmesi değerlendirilir. Bu sebebe dayalı dava her zaman açılabilir; belirli bir hak düşürücü süre yoktur.
Hırsızlık, dolandırıcılık gibi fiiller ayrı bir boşanma sebebi olmayıp, "küçük düşürücü suç" değerlendirmesi yapılırken bu madde kapsamında ele alınır.
5. Terk: TMK m. 164
Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmemek için diğerini terk ettiği ya da haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde başvurulabilen bir sebeptir.
Ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve devam etmelidir . Dördüncü ay bitmeden ihtar istenemez. Hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz . Dolayısıyla ihtar istemek için altı ayın tamamlanmasını beklemek gerekmez; dava açarken en az altı aylık ayrılık ve sonuçsuz ihtar koşulları birlikte aranır.
| Sebep / işlem | Süre ve başlangıç |
|---|---|
| Zina | Öğrenmeden 6 ay; eylemden 5 yıl |
| Hayata kast, pek kötü / onur kırıcı davranış | Öğrenmeden 6 ay; sebebin doğumundan 5 yıl |
| Terkte ihtar istemi | Dördüncü ay bitmeden istenemez |
| Terkte dava | İhtardan sonra 2 ay; ayrılık en az 6 ay |
6. Akıl Hastalığı: TMK m. 165
Eşlerden birinin akıl hastalığı nedeniyle ortak hayat kendisi için çekilmez hâle gelen diğer eş, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla boşanma davası açabilir .
"AIDS", bulaşıcı hastalıklar veya estetik kusurlar TMK'da ayrı bir boşanma sebebi değildir. İyileşmez veya bulaşıcı bir hastalık, somut olayda ortak hayatı temelinden sarsıyorsa olsa olsa genel sebep olan TMK m. 166 kapsamında ileri sürülebilir; başlı başına özel bir boşanma sebebi olarak sayılmamıştır.
Diğer Olgular (Alkol, Madde Bağımlılığı vb.)
Alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı gibi durumlar kanunda ayrı bir boşanma sebebi olarak sayılmamıştır; ancak evlilik birliğini temelinden sarstığı somut delillerle ortaya konursa genel sebep (TMK m. 166) kapsamında değerlendirilebilir.
Çekişmeli Boşanma Süreci: Adım Adım
Aşama 1: Davanın Açılması
Boşanma davası görevli aile mahkemesine dilekçeyle açılır. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir .
Dilekçede dayandığınız boşanma sebebini ve somut olayları açıklayın. Tanık, belge ve kayıt gibi delilleri ilgili olaylarla eşleştirin. Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, velayet ve mal rejimi taleplerini de niteliğine uygun biçimde belirtin.
Boşanma davası için dava şartı arabuluculuk bulunmaz. Arabuluculuk yalnız tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir . Boşanmaya bağlı bir para veya malvarlığı talebinde ihtiyari arabuluculuğun elverişliliği talebin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Aşama 2: Dilekçeler Aşaması
Çekişmeli boşanmada yargılama, karşılıklı dilekçelerle şekillenir.
Davalı eş, dava dilekçesi tebliğ edildikten sonra süresi içinde cevap verir. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalar tamamlanır; taraflar dayandıkları delilleri de bildirir.
Aşama 3: Ön İnceleme ve Tahkikat (Duruşmalar)
Ön incelemede uyuşmazlık konuları belirlenir ve delillerin sunulması veya toplanması ele alınır. Tahkikatta taraflar dinlenir, davacı iddiasını ve davalı savunmasını açıklar. Duruşmaya bizzat katılabilir veya avukatınız aracılığıyla temsil edilebilirsiniz.
Aşama 4: Delillerin İncelenmesi
Boşanma davasının tarafları eşlerdir. Tanık, belge, fotoğraf, yazışma ve rapor gibi delilleri taraflar mahkemeye sunar (HMK m.25). Hâkim çocukların menfaatini ve kamu düzenini ilgilendiren konularda gerekli araştırmayı yapar. Mahkeme tanıkları ve tarafları dinler, gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır.
Gaziantep'te bu aşama, dosyanın yoğunluğuna ve delil durumuna göre uzayabilir. (Süre dava bazında değişir; kesin bir süre vaadinde bulunulamaz.)
Aşama 5: Karar
Mahkeme, bütün delilleri birlikte değerlendirerek karar verir.
Dayanılan boşanma sebebi ispatlanmış ve koşullar oluşmuşsa boşanmaya karar verilir; aksi hâlde dava reddedilebilir. Nafaka, tazminat ve velayet gibi talepler değerlendirilir. Mal rejimi tasfiyesinden doğan alacak ise boşanmanın eki değil, ayrı bir taleptir; ilgili dava buna göre yürütülür.
Aşama 6: Kanun Yolları: İstinaf ve Sonrasında Temyiz
İlk derece ve istinaf kararlarına karşı başvuru yolları farklıdır.
İlk derece kararına karşı ilk kanun yolu istinaftır; doğrudan Yargıtay temyizi değildir. İstinaf süresi, kararın usulüne uygun tebliğiyle başlayan iki haftadır . Bölge adliye mahkemesinin kararı temyize elverişliyse tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyize başvurulabilir .
Kanun yolu süresinin başlangıcı için gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğ tarihini esas alın.
Çekişmeli Boşanmada Savunma Stratejileri
Boşanma Sebebine Yanıt
Her boşanma sebebine karşı, somut olaya uygun bir savunma kurgulanmalıdır.
Evlilik birliğinin sarsılması iddiasına karşı olayların bu ağırlıkta olmadığı veya davacının daha ağır kusurlu olduğu ileri sürülebilir. Zina ya da onur kırıcı davranış iddiasında olayın ispatlanamadığı, altı ay ve beş yıllık hak düşürücü sürelerin geçtiği veya affın gerçekleştiği savunulabilir. Savunma somut olay ve delillere göre kurulmalıdır.
Mali ve Kişisel Hak Talepleri
Boşanmanın yanında mali ve kişisel haklara ilişkin talepler de değerlendirilir.
Dava süresince tedbir, boşanma sonrasında koşulları varsa yoksulluk ve çocuk için iştirak nafakası istenebilir. Hâkim barınma, geçim, mal yönetimi ile çocukların bakım ve korunması için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden de alır . Maddi ve manevi tazminat kusur koşullarına, velayet ise çocuğun yararına göre değerlendirilir. Mal rejiminden doğan katılma alacağı ayrıca talep edilebilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 05.02.2020 tarihli, 2019/6966 E., 2020/778 K. sayılı kararında, ağır kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemeyeceği belirtilmiştir. Karar, kusur incelemesinin tazminat sonucuna etkisini gösterir; her dosyada aynı sonucun çıkacağı anlamına gelmez.
Gaziantep'te Çekişmeli Boşanmanın Maliyeti
Çekişmeli boşanmanın maliyeti; dosyanın kapsamına, delil durumuna, bilirkişi gerekip gerekmediğine ve avukatlık ücret sözleşmesine göre değişir. Gider kalemleri de buna göre belirlenir.
Davacı, yargılama harçlarını ve gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken yatırır . Tanık, bilirkişi ve diğer deliller için gerekli giderler dosyanın kapsamına göre değişir. Avukatlık ücreti güncel asgari tarife ve ücret sözleşmesi çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Çekişmeli boşanma davalarının süresi dosyaya göre büyük ölçüde değişir; delil yoğunluğu, bilirkişi incelemesi ve kanun yolu (istinaf/temyiz) aşamaları süreyi uzatabilir. Dosyanıza özel süre değerlendirmesi için danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Boşanma davası için arabuluculuğa başvurmak zorunlu mu?
Hayır. Boşanma davasında zorunlu (dava şartı) arabuluculuk bulunmamaktadır. Doğrudan Aile Mahkemesine dava açabilirsiniz. Yalnızca boşanmaya bağlı bazı parasal taleplerde gönüllü arabuluculuk tercih edilebilir.
Zina nedeniyle boşanma davasını ne zamana kadar açabilirim?
Zinayı öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay, her hâlde fiilin üzerinden 5 yıl içinde dava açmalısınız (TMK m. 161). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Eşim ağır bir suçtan ceza aldı, hemen boşanabilir miyim?
TMK m. 163 küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat sürme halini düzenler ve birlikte yaşamanın çekilmez hâle gelmesini arar. Kanun belirli bir hapis süresi alt sınırı koymaz; ancak somut durumun bu madde kapsamına girip girmediği değerlendirilmelidir.
Karara itiraz süresi ne kadar?
Aile Mahkemesi kararına karşı önce istinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) yoluna gidilir; başvuru süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır (HMK m. 345). İstinaf kararı kesin değilse, temyiz süresi de tebliğden itibaren 2 haftadır (HMK m. 361).
