İçeriğe geç
Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Hangi Delil Gerekir?7 dk kaldı

Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Hangi Delil Gerekir?

Son güncelleme Sürüm 77 dk okumaDeğişiklik geçmişi

Kısaca

Eşler­den biri boşan­mak iste­mi­yorsa veya boşan­ma­nın sonuç­la­rında uzlaşma yoksa çekiş­meli boşanma süreci gün­deme gelir. Daya­nı­lan boşanma sebebi, somut olay­lar ve delil­lerle açık­la­nır; mah­keme taraf­la­rın iddi­a­la­rını ve ilgili talep­le­rini değer­len­di­rir. Dava sürer­ken geçim, barınma ve çocuk­la­rın korun­ması için geçici önlem­ler alı­na­bi­lir.

Okumaya başla
Siyah-beyaz masa üstü: iki belge demeti, ayrı duran alyanslar, USB bellek ve sağ altında büro mührü bulunan boş bir yaprak.

Eşiniz boşan­mak iste­mi­yorsa veya boşan­ma­nın sonuç­la­rında anla­şa­mı­yor­sa­nız, çekiş­meli davada dayan­dı­ğı­nız sebebi ve olay­ları delil­lerle ortaya koy­ma­nız gere­kir. Nafaka, vela­yet ve taz­mi­nat talep­leri de kendi koşul­ları içinde değer­len­di­ri­lir.

Çekiş­meli Boşanma Nedir?

Çekiş­meli boşanma, Türk Medeni Kanunu (TMK) ile düzen­len­miş boşanma sebep­le­rine daya­nı­la­rak açılan ve taraf­la­rın boşanma veya boşan­ma­nın sonuç­ları üze­rinde anla­şa­ma­dığı boşanma türü­dür. Anlaş­malı boşan­ma­dan (TMK m. 166/3) farklı olarak, burada taraf­la­rın boşanma sebe­bini ispat­la­ması ve mah­ke­me­nin delil­leri değer­len­dir­mesi gere­kir.

Çekiş­meli Boşanma Sebep­leri

Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sebep­leri sınırlı sayıda (nume­rus cla­u­sus) düzen­len­miş­tir; yani kanunda sayı­lan­lar dışında bir sebeple boşanma davası açı­la­maz. Bu sebep­ler "özel sebep­ler" ve "genel sebep" olarak ikiye ayrı­lır.

1. Evli­lik Bir­li­ği­nin Teme­lin­den Sar­sıl­ması (Şid­detli Geçim­siz­lik): TMK m. 166

Genel boşanma sebe­bi­dir. Evli­lik bir­liği, ortak hayatı sür­dür­me­leri ken­di­le­rin­den bek­le­ne­me­ye­cek dere­cede teme­lin­den sar­sıl­mışsa eşler­den her biri boşanma davası aça­bi­lir.

Yaşam tarzı, eko­no­mik yöne­tim ve aile iliş­ki­le­rin­deki sürekli, ciddi anlaş­maz­lık­lar bu kap­samda değer­len­di­ri­le­bi­lir. TMK 166/1 ortak hayatı sür­dür­me­nin eşler­den bek­le­ne­me­ye­ceği dere­cede teme­lin­den sar­sıl­mayı esas alır . Boşanma dava­sı­nın red­dine iliş­kin kara­rın kesin­leş­me­sin­den baş­la­ya­rak bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeni­den kuru­la­ma­mışsa, eşler­den biri­nin istemi üze­rine boşan­maya karar veril­mesi ise ayrı bir düzen­le­me­dir . Dava­cı­nın kusuru daha ağırsa davalı itiraz ede­bi­lir; iti­ra­zın hakkın kötüye kul­la­nıl­ması nite­li­ğinde olması ve evli­li­ğin deva­mında davalı ile çocuk­lar için korun­maya değer yarar kal­ma­ması hâlinde boşanma kararı veri­le­bi­lir .

"Duy­gu­sal bağın kop­ması" ya da eşle­rin bir­bi­rine ilgi­siz­liği, ayrı yaşa­ması gibi durum­lar kanunda ayrı bir boşanma sebebi olarak sayıl­ma­mış­tır; bunlar TMK m. 166 (evli­lik bir­li­ği­nin sar­sıl­ması) kap­sa­mında değer­len­di­ri­len olgu­lar­dır.

2. Zina (Aldatma): TMK m. 161

Eşler­den biri­nin evli­lik bir­liği devam eder­ken karşı cins­ten bir kişiyle cinsel iliş­kide bulun­ması zina sayı­lır ve özel bir boşanma sebe­bi­dir.

Dava hakkı olan eşin zinayı öğren­me­sin­den baş­la­ya­rak altı ay ve her hâlde zina eyle­mi­nin üze­rin­den beş yıl geç­mekle dava hakkı düşer . Affe­den eşin dava hakkı yoktur . Tanık beyan­ları, mesaj­lar ve otel veya seya­hat kayıt­ları gibi delil­ler değer­len­di­ri­lir. İzin­siz kayıt cihazı yer­leş­tirme veya hesaba yet­ki­siz erişim gibi hukuka aykırı yol­larla delil top­la­mak ayrıca cezai sorum­lu­luk doğu­ra­bi­lir; delil top­la­ma­dan önce hukuka uygun­luğu değer­len­di­ril­me­li­dir.

3. Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Dav­ra­nış: TMK m. 162

Eşler­den biri­nin diğe­ri­nin haya­tına kas­tet­mesi, ona pek kötü dav­ran­ması (şiddet, eziyet) veya ağır dere­cede onur kırıcı dav­ra­nışta bulun­ması özel bir boşanma sebe­bi­dir.

Dava hakkı, sebe­bin öğre­nil­me­sin­den baş­la­ya­rak altı ay ve her hâlde sebe­bin doğu­mu­nun üze­rin­den beş yıl geç­mekle düşer . Affe­den eşin dava hakkı yoktur . Aile içi şid­dette ayrıca 6284 sayılı Kanun kap­sa­mında koruma veya uzak­laş­tırma ted­biri iste­ne­bi­lir.

4. Suç İşleme ve Hay­si­yet­siz Hayat Sürme: TMK m. 163

Eşin küçük düşü­rücü bir suç işle­mesi veya hay­si­yet­siz hayat sür­mesi ve bu nedenle bir­likte yaşa­ma­nın diğer eşten bek­le­ne­me­mesi gere­kir .

Kanunda belirli bir hapis cezası alt sınırı aran­maz. Suçun nite­liği ve bir­likte yaşa­ma­nın bek­le­ne­mez hâle gel­mesi değer­len­di­ri­lir. Bu sebebe dayalı dava her zaman açı­la­bi­lir; belirli bir hak düşü­rücü süre yoktur.

Hır­sız­lık, dolan­dı­rı­cı­lık gibi fiil­ler ayrı bir boşanma sebebi olma­yıp, "küçük düşü­rücü suç" değer­len­dir­mesi yapı­lır­ken bu madde kap­sa­mında ele alınır.

5. Terk: TMK m. 164

Eşler­den biri, evli­lik bir­li­ğin­den doğan yüküm­lü­lük­leri yerine getir­me­mek için diğe­rini terk ettiği ya da haklı bir sebep olma­dan ortak konuta dön­me­diği tak­dirde baş­vu­ru­la­bi­len bir sebep­tir.

Ayrı­lık en az altı ay sürmüş olmalı ve devam etme­li­dir . Dör­düncü ay bit­me­den ihtar iste­ne­mez. Hâkim veya noter ara­cı­lı­ğıyla yapı­lan ihtar­dan sonra iki ay geç­me­dikçe dava açı­la­maz . Dola­yı­sıyla ihtar iste­mek için altı ayın tamam­lan­ma­sını bek­le­mek gerek­mez; dava açar­ken en az altı aylık ayrı­lık ve sonuç­suz ihtar koşul­ları bir­likte aranır.

Özel sebeplerde süreler
Sebep / işlemSüre ve başlangıç
ZinaÖğrenmeden 6 ay; eylemden 5 yıl
Hayata kast, pek kötü / onur kırıcı davranışÖğrenmeden 6 ay; sebebin doğumundan 5 yıl
Terkte ihtar istemiDördüncü ay bitmeden istenemez
Terkte davaİhtardan sonra 2 ay; ayrılık en az 6 ay
Dayanak: TMK m.161/2, 162/2, 164/1-2

6. Akıl Has­ta­lığı: TMK m. 165

Eşler­den biri­nin akıl has­ta­lığı nede­niyle ortak hayat ken­disi için çekil­mez hâle gelen diğer eş, has­ta­lı­ğın geç­me­sine olanak bulun­ma­dığı resmî sağlık kurulu rapo­ruyla tespit edil­mek koşu­luyla boşanma davası aça­bi­lir .

"AIDS", bula­şıcı has­ta­lık­lar veya este­tik kusur­lar TMK'da ayrı bir boşanma sebebi değil­dir. İyi­leş­mez veya bula­şıcı bir has­ta­lık, somut olayda ortak hayatı teme­lin­den sar­sı­yorsa olsa olsa genel sebep olan TMK m. 166 kap­sa­mında ileri sürü­le­bi­lir; başlı başına özel bir boşanma sebebi olarak sayıl­ma­mış­tır.

Diğer Olgu­lar (Alkol, Madde Bağım­lı­lığı vb.)

Alkol veya uyuş­tu­rucu madde bağım­lı­lığı gibi durum­lar kanunda ayrı bir boşanma sebebi olarak sayıl­ma­mış­tır; ancak evli­lik bir­li­ğini teme­lin­den sars­tığı somut delil­lerle ortaya konursa genel sebep (TMK m. 166) kap­sa­mında değer­len­di­ri­le­bi­lir.

Çekiş­meli Boşanma Süreci: Adım Adım

Aşama 1: Dava­nın Açıl­ması

Boşanma davası görevli aile mah­ke­me­sine dilek­çeyle açılır. Yet­kili mah­keme, eşler­den biri­nin yer­le­şim yeri veya dava­dan önce son defa altı aydan beri bir­likte otur­duk­ları yer mah­ke­me­si­dir .

Dilek­çede dayan­dı­ğı­nız boşanma sebe­bini ve somut olay­ları açık­la­yın. Tanık, belge ve kayıt gibi delil­leri ilgili olay­larla eşleş­ti­rin. Tedbir, işti­rak ve yok­sul­luk nafa­kası, maddi ve manevi taz­mi­nat, vela­yet ve mal rejimi talep­le­rini de nite­li­ğine uygun biçimde belir­tin.

Boşanma davası için dava şartı ara­bu­lu­cu­luk bulun­maz. Ara­bu­lu­cu­luk yalnız taraf­la­rın üze­rinde ser­bestçe tasar­ruf ede­bi­le­cek­leri özel hukuk uyuş­maz­lık­la­rında uygu­la­nır; aile içi şiddet iddi­ası içeren uyuş­maz­lık­lar ara­bu­lu­cu­luğa elve­rişli değil­dir . Boşan­maya bağlı bir para veya mal­var­lığı tale­binde ihti­yari ara­bu­lu­cu­lu­ğun elve­riş­li­liği tale­bin nite­li­ğine göre ayrıca değer­len­di­ri­lir.

Aşama 2: Dilek­çe­ler Aşa­ması

Çekiş­meli boşan­mada yar­gı­lama, kar­şı­lıklı dilek­çe­lerle şekil­le­nir.

Davalı eş, dava dilek­çesi tebliğ edil­dik­ten sonra süresi içinde cevap verir. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilek­çe­le­riyle iddia ve savun­ma­lar tamam­la­nır; taraf­lar dayan­dık­ları delil­leri de bil­di­rir.

Aşama 3: Ön İnce­leme ve Tah­ki­kat (Duruş­ma­lar)

Ön ince­le­mede uyuş­maz­lık konu­ları belir­le­nir ve delil­le­rin sunul­ması veya top­lan­ması ele alınır. Tah­ki­katta taraf­lar din­le­nir, davacı iddi­a­sını ve davalı savun­ma­sını açık­lar. Duruş­maya bizzat katı­la­bi­lir veya avu­ka­tı­nız ara­cı­lı­ğıyla temsil edi­le­bi­lir­si­niz.

Aşama 4: Delil­le­rin İnce­len­mesi

Boşanma dava­sı­nın taraf­ları eşler­dir. Tanık, belge, fotoğ­raf, yazışma ve rapor gibi delil­leri taraf­lar mah­ke­meye sunar (HMK m.25). Hâkim çocuk­la­rın men­fa­a­tini ve kamu düze­nini ilgi­len­di­ren konu­larda gerekli araş­tır­mayı yapar. Mah­keme tanık­ları ve taraf­ları dinler, gere­kirse bilir­kişi ince­le­mesi yap­tı­rır.

Gazi­an­tep'te bu aşama, dos­ya­nın yoğun­lu­ğuna ve delil duru­muna göre uza­ya­bi­lir. (Süre dava bazında deği­şir; kesin bir süre vaa­dinde bulu­nu­la­maz.)

Aşama 5: Karar

Mah­keme, bütün delil­leri bir­likte değer­len­di­re­rek karar verir.

Daya­nı­lan boşanma sebebi ispat­lan­mış ve koşul­lar oluş­muşsa boşan­maya karar veri­lir; aksi hâlde dava red­de­di­le­bi­lir. Nafaka, taz­mi­nat ve vela­yet gibi talep­ler değer­len­di­ri­lir. Mal rejimi tas­fi­ye­sin­den doğan alacak ise boşan­ma­nın eki değil, ayrı bir talep­tir; ilgili dava buna göre yürü­tü­lür.

Aşama 6: Kanun Yol­ları: İsti­naf ve Son­ra­sında Temyiz

İlk derece ve isti­naf karar­la­rına karşı baş­vuru yol­ları fark­lı­dır.

İlk derece kara­rına karşı ilk kanun yolu isti­naf­tır; doğ­ru­dan Yar­gı­tay tem­yizi değil­dir. İsti­naf süresi, kara­rın usu­lüne uygun teb­li­ğiyle baş­la­yan iki haf­ta­dır . Bölge adliye mah­ke­me­si­nin kararı tem­yize elve­riş­liyse tebliğ tari­hin­den iti­ba­ren iki hafta içinde tem­yize baş­vu­ru­la­bi­lir .

Kanun yolu süre­si­nin baş­lan­gıcı için gerek­çeli kara­rın usu­lüne uygun tebliğ tari­hini esas alın.

Çekiş­meli Boşan­mada Savunma Stra­te­ji­leri

Boşanma Sebe­bine Yanıt

Her boşanma sebe­bine karşı, somut olaya uygun bir savunma kur­gu­lan­ma­lı­dır.

Evli­lik bir­li­ği­nin sar­sıl­ması iddi­a­sına karşı olay­la­rın bu ağır­lıkta olma­dığı veya dava­cı­nın daha ağır kusurlu olduğu ileri sürü­le­bi­lir. Zina ya da onur kırıcı dav­ra­nış iddi­a­sında olayın ispat­la­na­ma­dığı, altı ay ve beş yıllık hak düşü­rücü süre­le­rin geç­tiği veya affın ger­çek­leş­tiği savu­nu­la­bi­lir. Savunma somut olay ve delil­lere göre kurul­ma­lı­dır.

Mali ve Kişi­sel Hak Talep­leri

Boşan­ma­nın yanında mali ve kişi­sel hak­lara iliş­kin talep­ler de değer­len­di­ri­lir.

Dava süre­since tedbir, boşanma son­ra­sında koşul­ları varsa yok­sul­luk ve çocuk için işti­rak nafa­kası iste­ne­bi­lir. Hâkim barınma, geçim, mal yöne­timi ile çocuk­la­rın bakım ve korun­ması için gerekli geçici önlem­leri ken­di­li­ğin­den de alır . Maddi ve manevi taz­mi­nat kusur koşul­la­rına, vela­yet ise çocu­ğun yara­rına göre değer­len­di­ri­lir. Mal reji­min­den doğan katılma ala­cağı ayrıca talep edi­le­bi­lir.

Yar­gı­tay 2. Hukuk Dai­re­si­nin 05.02.2020 tarihli, 2019/6966 E., 2020/778 K. sayılı kara­rında, ağır kusurlu eş yara­rına maddi ve manevi taz­mi­nata hük­me­di­le­me­ye­ceği belir­til­miş­tir. Karar, kusur ince­le­me­si­nin taz­mi­nat sonu­cuna etki­sini gös­te­rir; her dos­yada aynı sonu­cun çıka­cağı anla­mına gelmez.

Yargıtay · 2. Hukuk Dairesi

E. 2019/6966 · K. 2020/778

5 Şubat 2020

İlke. Boşanmaya sebep olan olaylarda ağır kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemez. Yargıtay, tazminat isteyen erkeğin ağır ya da eşit kusurlu olmadığını ve olayların onun kişilik haklarına saldırı oluşturduğunu belirterek lehine manevi tazminat verilmemesini bozma sebebi saymıştır. Mahkemece tarafların sosyal ve ekonomik durumları, tazminata esas olan fiilin ağırlığı ve hakkaniyet kuralları dikkate alınarak erkek yararına uygun miktarda manevi tazminata hükmedilmesi gerekir.

2. Hukuk Dairesi 2019/6966 E., 2020/778 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

DAVA TÜRÜ : Boşanma

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davalı erkek tarafından kusur belirlemesi, aleyhine hükmedilen tedbir ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile reddedilen manevi tazminat talebi yönünden temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuna uygun sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir yanlışlık görülmemesine göre, davalı erkeğin aşağıdaki bentlerin dışında kalan temyiz itirazları yersizdir.

2-Davacı kadın tarafından Türk Medeni Kanunu’nun 166/1. madddesi uyarınca evlilik birliğinin temelinden sarsılması hukuki sebebine dayalı olarak açılan boşanma davasının, ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonucunda, davalı erkeğin davacı kadını Türk gelenek ve adetlerini bilmemesi nedeniyle aşşağıladığı, vatandaşlık ve çalışma izni alabilmesi konusunda gerekli desteği sağlamadığı, işlemleri tamamlamadığı, şiddet uyguladığı, tarafların evliliğin temelinden sarsılmasında kusurlu oldukları, ancak davalı erkeğin daha fazla kusurlu olduğu belirtilerek, davanın kabulüne tarafların Türk Medeni Kanunu’nun 166/1. madddesi uyarınca boşanmalarına, tarafların ortak çocuğunun velayetinin davalı bayaya verilmesine, davacı kadın lehine 600 TL tedbir ve yoksulluk nafakası ile 3.000 TL maddi, 3.000 TL manevi tazminat verilmesine karar verilmiş, hüküm davalı erkek tarafından kusur belirlemesi, aleyhine hükmedilen tedbir ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile reddedilen manevi tazminat talebi yönünden istinaf edilmiştir.

Bölge adliye mahkemesince, davalı erkeğe kusur olarak yüklenen davacının vatandaşlık ve çalışma izni alabilmesi konusunda davalıya gerekli desteği sağlamama ve buna ilişkin işlemleri tamamlamama kusurlarının ispatlanamadığı, ancak ilk derece mahkemesince davalıya kusur olarak yüklenen şiddet ve aşağılayıcı tavırlarda bulunduğu vakıalarının sabit olduğu, davacı kadının da yemek yapmadığı, takma isimle kart bastırıp erkeklere masaj yapmaya gittiği, eve geç saatlerde geldiği, "başın kel, arkadaşlarım boşanırsan daha iyisini bulursun dediler" demek sureti ile hakaret ettiği, neticeten tespit edilen kusurlu davranışlara göre, tarafların evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı, meydana gelen geçimsizlikte davacı kadının hafif davalı erkeğin ağır kusurlu olduğu kabul edilmiş, davalı erkeğin tazminat ve nafakalara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Hüküm davalı erkek tarafından temyiz edilmiştir.

Yapılan yargılama ve toplanan delillerden bölge adliye mahkemesince tarafların kabul edilen ve gerçekleşen kusurlu davranışları yanında, davacı kadının üçüncü kişilerin yanında eşinin cinsel yönden yetersiz olduğunu söyleyerek eşini küçük düşürdüğü anlaşılmaktadır. Gerçekleşen bu durum karşısında boşanmaya sebep olan olaylarda davacı kadının ağır kusurlu olduğunun kabulü gerekir. Bu husus gözetilmeden yanılgılı değerlendirme sonucu davalı erkeğin ağır kusurlu olduğunun kabulü doğru olmamış ve bozmayı gerektirmiştir.

3-Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. (TMK m. 175) Yukarıda 2. bentte açıklandığı üzere, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi koşulları davacı kadın yararına gerçekleşmemiştir. O halde, kadının yoksulluk nafakası talebinin reddine karar vermek gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.

4-Yukarıda 2. bentte açıklandığı üzere boşanmaya sebebiyet veren vakıalarda davacı kadın ağır kusurludur, ağır kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata karar verilemez. Davacı kadın yararına Türk Medeni Kanunu'nun 174/l-2 maddesi oluşmamıştır. O halde davacı kadının maddi ve manevi tazminat isteklerinin reddine karar vermek gerekirken, hatalı kusur belirlemesinin sonucu olarak yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.

5-Yukarıda 2. bentte açıklandığı üzere; evlilik birliğinin sarsılmasına sebep olan olaylarda tazminat isteyen davalı erkeğin ağır ya da eşit kusurlu olmadığı, bu olayların, erkeğin kişilik haklarına saldırı teşkil ettiği anlaşılmıştır. O halde mahkemece, tarafların, sosyal ve ekonomik durumları, tazminata esas olan fiilin ağırlığı ile hakkaniyet kuralları (TMK m. 4, TBK m. 50. 51) dikkate alınarak davalı erkek yararına uygun miktarda manevi (TMK 174/2) tazminata hükmedilmesi gerekirken, hatalı kusur belirlemesinin sonucu olarak yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ:Temyiz edilen hükmün, yukarıda 2., 3., 4. ve 5. bentlerde gösterilen sebeplerle BOZULMASINA, bozma kapsamı dışında kalan temyize konu diğer bölümlerin yukarıda 1. bentte gösterilen sebeple ONANMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde yatırana geri verilmesine, dosyanın ilgili bölge adliye mahkemesi hukuk dairesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. 05.02.2020 (Çrş.)

Kaynak: UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı, Yargıtay kararı · belge 578401100 · künye ve metin 13 Kasım 2026 tarihinde doğrulandıTam sayfada aç

Gazi­an­tep'te Çekiş­meli Boşan­ma­nın Mali­yeti

Çekiş­meli boşan­ma­nın mali­yeti; dos­ya­nın kap­sa­mına, delil duru­muna, bilir­kişi gere­kip gerek­me­di­ğine ve avu­kat­lık ücret söz­leş­me­sine göre deği­şir. Gider kalem­leri de buna göre belir­le­nir.

Davacı, yar­gı­lama harç­la­rını ve gider avansı tari­fe­sinde belir­le­nen tutarı dava açar­ken yatı­rır . Tanık, bilir­kişi ve diğer delil­ler için gerekli gider­ler dos­ya­nın kap­sa­mına göre deği­şir. Avu­kat­lık ücreti güncel asgari tarife ve ücret söz­leş­mesi çer­çe­ve­sinde ayrıca değer­len­di­ri­lir.

Çekiş­meli boşanma dava­la­rı­nın süresi dos­yaya göre büyük ölçüde deği­şir; delil yoğun­luğu, bilir­kişi ince­le­mesi ve kanun yolu (isti­naf/temyiz) aşa­ma­ları süreyi uza­ta­bi­lir. Dos­ya­nıza özel süre değer­len­dir­mesi için danış­ma­nız öne­ri­lir.

Sık sorulan sorular

Boşanma davası için arabuluculuğa başvurmak zorunlu mu?

Hayır. Boşanma dava­sında zorunlu (dava şartı) ara­bu­lu­cu­luk bulun­ma­mak­ta­dır. Doğ­ru­dan Aile Mah­ke­me­sine dava aça­bi­lir­si­niz. Yal­nızca boşan­maya bağlı bazı para­sal talep­lerde gönüllü ara­bu­lu­cu­luk tercih edi­le­bi­lir.

Zina nedeniyle boşanma davasını ne zamana kadar açabilirim?

Zinayı öğren­di­ği­niz tarih­ten iti­ba­ren 6 ay, her hâlde fiilin üze­rin­den 5 yıl içinde dava açma­lı­sı­nız (TMK m. 161). Bu süre­ler hak düşü­rücü nite­lik­te­dir.

Eşim ağır bir suçtan ceza aldı, hemen boşanabilir miyim?

TMK m. 163 küçük düşü­rücü suç veya hay­si­yet­siz hayat sürme halini düzen­ler ve bir­likte yaşa­ma­nın çekil­mez hâle gel­me­sini arar. Kanun belirli bir hapis süresi alt sınırı koymaz; ancak somut duru­mun bu madde kap­sa­mına girip gir­me­diği değer­len­di­ril­me­li­dir.

Karara itiraz süresi ne kadar?

Aile Mah­ke­mesi kara­rına karşı önce isti­naf (Bölge Adliye Mah­ke­mesi) yoluna gidi­lir; baş­vuru süresi gerek­çeli kara­rın teb­li­ğin­den iti­ba­ren 2 haf­ta­dır (HMK m. 345). İsti­naf kararı kesin değilse, temyiz süresi de teb­liğ­den iti­ba­ren 2 haf­ta­dır (HMK m. 361).

Ceza, aile ve boşanma, icra, gayrimenkul ve yabancılar hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi yürütür. Bu rehberi yazdı ve güncel tutar.

Dayanaklar

Madde lafızları resmî konsolide metinden, kararlar Yargıtay kaynağından çekilir; metindeki atıflara basarak da açabilirsiniz.

Kanun maddeleri

  1. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.166 · Evlilik birliğinin sarsılması

    Evlilik birliğinin sarsılması ve anlaşmalı boşanma koşulları düzenlenir; son fıkrada ret kararının kesinleşmesinden sonra bir yıllık süre öngörülür.

    Lafzı göster

    Madde 166- Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

    Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

    Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

    (Değişik dördüncü fıkra:14/11/2024-7532/13 md.) Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · Değişiklik ve ekler: 7532 sayılı kanunlar. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  2. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.169 · Geçici önlemler

    Dava süresince barınma, geçim, mal yönetimi ve çocukların bakımı ile korunması için gerekli geçici önlemleri hâkim kendiliğinden alır.

    Lafzı göster

    Madde 169- Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · Yürürlükte · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  3. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.161 · Zina

    Zina, hak düşürücü süreler ve affın sonucu düzenlenir.

    Lafzı göster

    Madde 161- Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir.

    Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.

    Affeden tarafın dava hakkı yoktur.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihinde çekilen resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  4. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.162 · Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış

    Özel boşanma sebebi, süreler ve affın sonucu düzenlenir.

    Lafzı göster

    Madde 162- Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.

    Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.

    Affeden tarafın dava hakkı yoktur.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihinde çekilen resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  5. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.163 · Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme

    Küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle birlikte yaşamanın beklenememesi düzenlenir.

    Lafzı göster

    Madde 163- Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihinde çekilen resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  6. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.164 · Terk

    Terkte en az altı aylık ayrılık, dördüncü aydan sonra ihtar ve ihtardan sonra iki aylık bekleme düzenlenir.

    Lafzı göster

    Madde 164- Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

    Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur. Bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Ancak, boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihinde çekilen resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  7. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m.345 · İstinaf süresi

    İstinaf süresi usulüne uygun tebliğden itibaren iki haftadır; özel hükümler saklıdır.

    Lafzı göster

    MADDE 345- (1) İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihinde çekilen resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  8. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m.361 · Temyiz süresi

    Temyize elverişli kararlara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde başvurulur.

    Lafzı göster

    MADDE 361- (1) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

    (2) Davada haklı çıkmış olan taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabilir.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihinde çekilen resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  9. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu · m.1 · Amaç ve kapsam

    Serbestçe tasarruf edilebilen uyuşmazlıklar kapsamda, aile içi şiddet iddiası içerenler kapsam dışındadır.

    Lafzı göster

    MADDE 1 – (1) Bu Kanunun amacı, hukuk uyuşmazlıklarının arabuluculuk yoluyla çözümlenmesinde uygulanacak usul ve esasları düzenlemektir.

    (2) Bu Kanun, yabancılık unsuru taşıyanlar da dâhil olmak üzere, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde uygulanır. Şu kadar ki, aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihli resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  10. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.168 · Boşanma ve ayrılık davalarında yetki

    Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.

    Lafzı göster

    Madde 168- Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · Yürürlükte · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  11. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m.165 · Akıl hastalığı

    Diğer eş için çekilmez ortak hayat ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığını gösteren resmî sağlık kurulu raporu aranır.

    Lafzı göster

    Madde 165- Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihli resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

  12. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m.120 · Harç ve avans ödenmesi

    Davacı yargılama harçlarını ve gider avansını dava açarken yatırır.

    Lafzı göster

    MADDE 120- (1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

    (2) Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir.

    (3) (Ek:22/7/2020-7251/9 md.) Taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen delil avansına ilişkin 324 üncü madde hükümleri saklıdır.

    mevzuat.gov.tr · Yürürlükte · 15.11.2026 tarihli resmî konsolide metin esas alındı. · lafız çekildi 15 Kasım 2026

Kararlar

  1. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi · E. 2019/6966 · K. 2020/778 · 5 Şubat 2020

    Boşanmaya sebep olan olaylarda ağır kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemez. Yargıtay, tazminat isteyen erkeğin ağır ya da eşit kusurlu olmadığını ve olayların onun kişilik haklarına saldırı oluşturduğunu belirterek lehine manevi tazminat verilmemesini bozma sebebi saymıştır. Mahkemece tarafların sosyal ve ekonomik durumları, tazminata esas olan fiilin ağırlığı ve hakkaniyet kuralları dikkate alınarak erkek yararına uygun miktarda manevi tazminata hükmedilmesi gerekir.

    Kararın tamamı · Metinde geçtiği yer · künye ve metin 13 Kasım 2026 tarihinde UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı, Yargıtay kararı kaynağından doğrulandı

Kaynakça

  1. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, resmî konsolide metin (lafız çekildi 15 Kasım 2026). www.mevzuat.gov.tr
  2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, resmî konsolide metin (lafız çekildi 15 Kasım 2026). www.mevzuat.gov.tr
  3. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, resmî konsolide metin (lafız çekildi 15 Kasım 2026). www.mevzuat.gov.tr
  4. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 5 Şubat 2020, E. 2019/6966, K. 2020/778; UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı, Yargıtay kararı, belge 578401100.
Bu rehberi kaynak gösterin

Gür, M. Furkan. “Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Hangi Delil Gerekir?”. Hukuk Rehberi, avfurkangur.com, sürüm 7, 15 Kasım 2026. https://avfurkangur.com/blog/cekismeli-bosanma-davasi-rehberi

Değişiklik günlüğü

Bu rehber yayımlandıktan sonra da güncellenir. Her sürümde neyin, neden değiştiği burada kalır.

  1. Sürüm 7

    Özel sebep tablosu terk anlatımının sonuna taşındı; düzeltme izi cümleleri ve kaynaksız suç yorumları çıkarıldı. Yetki, arabuluculuk, akıl hastalığı ve gider açıklamaları lafza bağlandı.

  2. Sürüm 6

    Terkte ihtar ve bekleme süreleri düzeltildi; iletişim ve yüz yüze görüşme çağrıları ile ilgili yazı listesi kaldırıldı, kapanış cümlesi girişe taşındı.

  3. Sürüm 5

    Yayın gövdesine dayanan Kısaca ve resmî kanun dayanakları kabuk taslağı eklendi; eşdeğer iç H1 dışında gövde korunmuştur.

  4. Sürüm 4

    Yayın gövdesine dayanan Kısaca ve resmî kanun dayanakları kabuk taslağı eklendi; eşdeğer iç H1 dışında gövde korunmuştur.

  5. Sürüm 1

    İlk yayın.

Bu rehber işinize yaradı mı?

Cevabınız içeriği güncel tutmamıza yardım eder.

Paylaş:

Bir bilgi eskimişse ya da bir cümle yanlış anlaşılıyorsa yazın; kabul edilen öneriler değişiklik günlüğünde katkı olarak anılır. İpucu: metinde bir cümleyi seçerek de öneri başlatabilirsiniz.

Öneri türü

E-postanız yalnız bu öneriyle ilgili dönüş için kullanılır.

Kişisel dosyanızla ilgili sorular için bu formu değil, iletişim sayfasını kullanın.

Somut dosyanız için değerlendirme gerekiyorsa yüz yüze veya çevrim içi görüşme planlayabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her hukuki durum kendine özgüdür; profesyonel destek almak için bir avukatla görüşmenizi öneririz.

Yorumlar

Bu makaleyle ilgili sorunuz ya da deneyiminiz varsa yazın; yorumlar onaydan sonra yayımlanır.

İlgili yazılar

İlgili hukuki hizmetGaziantep Boşanma AvukatıBu konuda hizmet detayları, süreç ve sıkça sorulan sorular