Zorunlu Arabuluculuk 2026 Rehberi: Hangi Davalarda Şart?

Zorunlu arabuluculuk, belirli dava türlerinde dava açmadan önce arabuluculuk sürecinden geçmenin yasal şart olduğu sistemdir. Türkiye'de 2018'den itibaren kademeli olarak yaygınlaştırılmıştır. Dava şartı statüsündeki arabuluculuğu atlamak, davanın usulden reddedilmesi ile sonuçlanır. Bu rehberde 2026 itibarıyla zorunlu arabuluculuk kapsamı, süreç ve pratik adımlar anlatılmaktadır.

Zorunlu Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, taraf irade ve menfaatlerini ön planda tutarak, tarafsız üçüncü kişi (arabulucu) yardımıyla anlaşmaya varmayı amaçlayan ihtiyari veya zorunlu uyuşmazlık çözüm yöntemidir (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu).

Zorunlu vs İhtiyari Arabuluculuk

• Zorunlu (dava şartı): Belirli davalarda dava açmadan önce arabuluculuk yapılmalı. Yapılmazsa dava reddedilir (HMK m.137 ek + özel kanunlar)
• İhtiyari: Tarafların isteğe bağlı başvurduğu süreç

Hangi Davalar Zorunlu Arabuluculuğa Tabi? (2026)

1. İş Davaları (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 — 2018+)

İşçi alacakları ve işverence açılan davalar:

• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• Yıllık izin ücreti
• Fazla mesai ücreti
• Hafta tatili / genel tatil ücretleri
• Maaş alacakları
• İşe iade davası (iş güvencesi şartları)
• Eşit davranma tazminatı

KAPSAM DIŞI: İş kazası, meslek hastalığı tazminat davaları (doğrudan dava açılabilir).

2. Ticari Davalar (6102 sayılı TTK m.5/A — 2019+)

Tarafları tacir olan veya bir tarafın tacir, diğerinin tüketici olmadığı ticari uyuşmazlıklar:

• Şirket alacak davaları
• Çek/senet alacakları
• Ticari sözleşmeden doğan davalar
• Limited/anonim ortaklık iç ilişki

KAPSAM DIŞI: İflas, konkordato, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz.

3. Tüketici Davaları (6502 sayılı TKHK m.73/A — 2020+)

Tüketici işlemlerinden doğan davalar:

• Değer: 5.000 TL üstü — Tüketici Mahkemesi öncesi arabuluculuk
• Değer: 5.000 TL altı — Tüketici Hakem Heyeti (arabuluculuk değil, doğrudan)
• Ayıplı mal, mesafeli satış, kredi sözleşmesi vb.

KAPSAM DIŞI: Tüketici örgütleri kolektif dava, abonelik sözleşmesi süreklilik gösteren.

4. Kira Davaları (HMK m.137 ek — 2023 itibarıyla)

Konut ve çatılı işyeri kira sözleşmesinden doğan davalar:

• Kira bedeli tespiti (artırım/azaltım)
• Tahliye (kötü niyetli, ihtar süresi sonu)
• Kiracıya karşı tazminat

KAPSAM DIŞI: İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, takip.

Furkan dikte alanı: Gaziantep arabuluculuk merkezi pratik notlar.

Arabuluculuk Süreci

1. Başvuru (Müracaat)

• Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı sicil listesi
• e-Arabulucu sistemi (e-arabulucu.adalet.gov.tr)
• Veya şahsen arabulucu kabinesine başvuru
• Başvuru formu doldurulur (uyuşmazlık konusu, taraflar)

2. Arabulucu Atanması

• Sicilli arabuluculardan uzmanlık ve dilekçe konusu uyumlu kişi atanır
• Bilgilendirme amacıyla ilk görüşme

3. İlk Toplantı (Yüz Yüze veya Online)

• Tarafları bir araya getirme
• Hak ve menfaatlerin açıklanması
• Müzakere ortamı kurma

4. Müzakere Süreci

• Birden fazla oturum olabilir
• Online (Zoom, Teams) veya fiziki
• Avukat refakati mümkün ama zorunlu değil

5. Sonuç

• Anlaşma sağlanırsa: Anlaşma tutanağı imzalanır → mahkeme kararı niteliğinde icra edilebilir
• Anlaşma sağlanamazsa: Son tutanak verilir → bu tutanak ile dava açılabilir

Süre

3 hafta içinde sonuçlanmalı (uzatılabilir, taraflar talep ederse +1 hafta).

Arabuluculuk Ücreti (2026)

Asgari Ücret Tarifesi (Adalet Bakanlığı)

2026 yılı için yaklaşık değerler:

• İş davaları (2 saatlik): ≈ 1.500-2.500 TL
• Ticari davalar: Değer üzerinden % (binde 3-15 aralığı)
• Tüketici davaları: Değer üzerinden %
• Kira davaları: ≈ 1.500-3.000 TL

Kim Öder?

• Anlaşmasız sonuçlanırsa: Taraflar eşit öder (yarım-yarım)
• Anlaşmalı sonuçlanırsa: Tarafların serbestçe belirlediği oran
• Adli yardım varsa devlet karşılar

Furkan dikte alanı: arabuluculuk ücreti pazarlığı, müvekkillere pratik öneri.

Arabuluculukta Anlaşma — Hukuki Niteliği

İcra Edilebilirlik (HUAK m.18/4)

Anlaşma tutanağı üzerinde:

• Arabulucu imzası
• Tarafların imzaları
• (Opsiyonel) Mahkeme onayı (icra edilebilirlik şerhi)

İcra edilebilirlik şerhi ile mahkeme kararı niteliğinde:

• Doğrudan icra takibi yapılabilir
• Mahkemeye yeniden dava açmaya gerek yok

Anlaşmanın Geri Alınması

• Hile, hata, ehliyetsizlik → iptal davası (TBK genel hükümler)
• Süre: 1 yıl (TBK m.39)

Arabuluculuk Atlanırsa Ne Olur?

Dava şartı arabuluculuğu yapmadan doğrudan dava açarsanız:

1. Mahkeme usulden reddeder (dava şartı yokluğu)
2. Davacı arabuluculuk sürecini başlatır
3. Sonuçlandıktan sonra yeniden dava açar
4. Zamanaşımı: arabuluculuk süresince durur (HUAK m.16/A)

Zaman ve para kaybı. Doğrudan dava açma riskini avukat anlatmalı.

Sıkça Sorulan Sorular

Zorunlu arabuluculuk olmadan dava açabilir miyim?

Hayır — dava şartı kapsamındaki davaları arabuluculuk olmadan açarsanız usulden reddedilir. Önce arabuluculuk + sonuçlanmadan dava açılamaz.

Arabulucu nasıl atanır?

Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı sicil listesinden, uzmanlık alanı eşleştirme ile. Taraflar anlaşırsa belirli arabulucu seçebilir.

Arabuluculuk ücretsiz mi?

Hayır — taraflar eşit öder (anlaşmasız), anlaşmalıda serbest paylaşım. Adli yardım varsa devlet karşılar.

Online arabuluculuk yasal mı?

Evet — 2020 sonrası Zoom, Teams, Skype üzerinden arabuluculuk yaygınlaştı. Yasal değer fiziki ile aynı.

Anlaşma tutanağı icra edilir mi?

Evet — mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınırsa doğrudan icra takibi yapılabilir. Şerh yoksa tutanak adi belge niteliğindedir.

Arabuluculuk sürecinde avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır — taraf bireysel olarak katılabilir. Ancak karmaşık ticari veya iş davalarında avukat desteği anlaşma kalitesini ve müvekkil çıkarını korur.

Arabuluculuk süresinde dava açılabilir mi?

Hayır — arabuluculuk devam ederken (3 hafta + uzatma) aynı uyuşmazlık için dava açılamaz. Sonuçlanmadan sonra (anlaşmasız) açılır.

---

İlgili rehberler:

• Dava Nasıl Açılır?
• İş Hukuku Rehberi
• Tüketici Hakları Rehberi
• Gaziantep Arabuluculuk Rehberi
• Kiracı Hakları Rehberi
• Avukatlık Ücret Tarifesi

Gaziantep'te zorunlu arabuluculuk süreç yönetimi, anlaşma tutanağı, dava açma stratejisi için Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçin. Ücretsiz ön görüşme: 0552 692 90 90.