Adli yardım, dava veya takip giderlerini geçiminizi önemli ölçüde zorlaştırmadan karşılayamıyorsanız hak aramanızı destekler. Mahkemeden istenen gider muafiyetiyle barodan istenen avukat desteği aynı başvuru değildir. Ceza soruşturma ve kovuşturmasındaki müdafi görevlendirmesi de ayrı kurallara bağlıdır.
Adli Yardım Ne Demek?
Adli yardımın giderlere ve hukuki temsile ilişkin iki yönü vardır. Harç, tebligat, bilirkişi ve keşif gibi yargılama giderleri geçici olarak alınmayabilir; gerekli koşullarda ücreti kamu kaynaklarından karşılanan veya sonradan ödenecek bir avukat da görevlendirilebilir. Hangi desteğe ihtiyacınız olduğunu belirlemek, doğru yere başvurmanızı sağlar.
Adli Yardımın Üç Kanalı: Mahkeme, Baro ve Ceza Davası Müdafii
Hukuk davasında harç ve gider muafiyeti mahkemeden, avukat desteği ise baronun adli yardım bürosundan istenir. Ceza soruşturma ve kovuşturmasında savunma için müdafi görevlendirilir. Bu yollar birbirini dışlamaz: mahkeme de adli yardım kapsamında avukat gerektiğinde barodan görevlendirme ister ve ücret yargılama gideri olarak Hazineden ödenir (HMK m.340).
| Yol | İstenen destek |
|---|---|
| Mahkeme | Harç ve gider muafiyeti |
| Baro adli yardım | Avukat desteği |
| Ceza dosyası | Müdafi görevlendirmesi |
Mahkeme Adli Yardımı: Kimler Yararlanır? (HMK m.334)
Kendinizin ve ailenizin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeyemiyorsanız adli yardım isteyebilirsiniz. İddia, savunma, geçici hukuki koruma veya icra takibindeki talebinizin açıkça dayanaktan yoksun olmaması da gerekir . Bu değerlendirme, davayı mutlaka kazanacağınızın peşinen kabulü değildir.
Yabancılar için ayrıca karşılıklılık şartı aranır. İkinci fıkra, resmî konsolide metindeki kayda göre Anayasa Mahkemesinin 24.09.2024 tarihli, E.2024/78, K.2024/164 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; eski hüküm yürürlükteymiş gibi esas alınmamalıdır.
Adli Yardım Neleri Kapsar? (HMK m.335)
Adli yardım, yapılacak yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, giderler için teminat göstermekten muafiyet, dava ve icra sırasında gereken giderlerin Devletçe avanslanması ve gerektiğinde ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar . Harç, posta, bilirkişi, keşif ve tanık giderleri bu kapsamda değerlendirilebilir.
Mahkeme bu desteklerin yalnız bir kısmına karar verebilir . Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder . Kanun yoluna başvururken de koşullara göre talepte bulunulabilir .
Adli Yardım Talebi Nasıl ve Nereye Yapılır? (HMK m.336)
Başvuruyu asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkemeye yaparsınız. İcra ve iflas takiplerinde merci, takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesidir . Kanun yoluna başvuru sırasında talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya sunulur .
Dilekçenizde iddianızın özetini ve delillerinizi açıklayıp giderleri karşılayamayacak durumda olduğunuzu gösteren mali belgeleri eklemelisiniz . Talebe ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır .
Talebin Reddi ve İtiraz (HMK m.337)
Mahkeme duruşma yapmadan karar verebilir; talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır. Ret kararında sunduğunuz bilgi ve belgelerin neden kabul edilmediği açıklanmalıdır. Redde karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vererek itiraz edebilirsiniz. Dosyayı kanunda belirlenen başka merci inceler ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Adli yardım, daha önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz (HMK m.337).
Adli Yardım Kararının Kaldırılması (HMK m.338)
Mali durumunuz hakkında kasten veya ağır kusurla yanlış bilgi verdiğiniz anlaşılırsa ya da mali durumunuz yeterli derecede iyileşirse adli yardım kararı kaldırılır. Gelir, malvarlığı, bakmakla yükümlü olduğunuz kişiler ve ödeme gücünüz hakkında doğru bilgi vermelisiniz. Karar kaldırıldığında ertelenen giderler ve gerektiğinde avukat ücreti bakımından HMK m.339-340 hükümleri yeniden gündeme gelebilir.
Baro Adli Yardımı: Ücretsiz Avukat (Avukatlık Kanunu m.176 vd.)
Avukat tutacak mali gücünüz yoksa hukuk uyuşmazlığında il barosunun adli yardım bürosuna başvurabilirsiniz. Hizmet, baro yönetim kurulunca oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür (Avukatlık Kanunu m.177). Mali durumunuzun yanı sıra isteminizde haklı olduğunuzu gösteren delilleri sunmanız gerekir (m.178). Avukatlık desteği m.176-180 çerçevesinde değerlendirilir. Gaziantep'teki başvuru mercii Gaziantep Barosu Adli Yardım Bürosudur. Bu başvuru, mahkeme harç ve giderlerinden kendiliğinden muafiyet sağlamaz.
Ceza Davasında Ücretsiz Avukat: Müdafi (CMK m.150)
Müdafi, ceza soruşturma ve kovuşturmasında şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen avukattır. Müdafi seçecek durumda olmadığınızı beyan ederseniz isteminiz üzerine görevlendirme yapılır; ifade ve sorguda bu hak hatırlatılır (CMK m.147/1-c, m.150/1).
Müdafii bulunmayan çocuklara, kendisini savunamayacak derecede malul olanlara veya sağır ve dilsiz kişilere istem aranmadan müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar nedeniyle yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda da istem aranmaz (CMK m.150/2-3). Ücret kamu kaynaklarından ödenir; avukatlık ücretleri ve Hazine harcamalarının yargılama gideri niteliği ile giderlerin kime yükletileceğine ilişkin kurallar ayrıca uygulanır (CMK m.324-325). Mağdurlar bakımından avukat görevlendirilmesinin koşulları CMK m.234'te ayrıca düzenlenir.
Ertelenen Giderler Sonradan Alınır mı? (HMK m.339)
Adli yardım giderleri kural olarak silmez, erteler. Ertelenen yargılama giderleri ve Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir. Adli yardımdan yararlanıp haksız çıkarsanız en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödeme kararı verilebilir. Tahsilin mağduriyetinize yol açacağı açıkça anlaşılıyorsa mahkeme tamamen veya kısmen muafiyet tanıyabilir (HMK m.339).
Gaziantep'te Adli Yardıma Nasıl Başvurulur?
Hukuk davasında avukat desteği için Gaziantep Barosu Adli Yardım Bürosunun güncel başvuru usulünü öğrenip ön değerlendirme başvurusunu hazırlayın. Mahkeme giderleri için davanın görüleceği mahkemeye, dava dilekçenizle birlikte veya dosya içinde adli yardım talebi sunabilirsiniz. Ceza dosyasında ise ifade veya sorgu sırasında müdafi talebinizi bildirin; zorunlu müdafilik hâllerinde talep aranmaz.
Kimlik, yerleşim yeri ve dava belgeleri yanında gelir belgesi, tapu ve araç kayıtları, banka hareketleri veya sosyal yardım kayıtları gibi ödeme gücünüzü gösteren belgeleri hazırlayın. Gerekli belgeler somut başvuruya göre değişir.
Sık sorulan sorular
Adli yardım ne demek?
Yargılama veya takip giderlerini karşılayamayan kişinin geçici gider muafiyeti ve koşulları varsa avukat desteğiyle hakkını aramasını sağlayan sistemdir. Hukuk davalarında HMK m.334-340, baro yardımında Avukatlık Kanunu m.176 ve devamı, ceza dosyalarında CMK m.150 farklı yolları düzenler.
Adli yardım şartları nelerdir?
Mali yetersizlik ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması aranır. Yabancılar için ayrıca karşılıklılık şartı vardır.
Adli yardım neleri kapsar?
Geçici yargılama ve takip gideri muafiyeti, teminat muafiyeti, giderlerin Devletçe avanslanması ve gerektiğinde avukat teminini kapsar. Mahkeme yalnız bazı destekleri de tanıyabilir.
Adli yardım talebi nereye yapılır?
Hukuk davasında ilgili mahkemeye, takipte icra mahkemesine, kanun yolu sırasında bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya sunulur. Baro avukat desteği için baronun adli yardım bürosuna başvurulur.
Adli yardım nasıl alınır, ücretsiz avukat verilir mi?
Mali durumunuzu ve talebinizi gösteren belgelerle ilgili mercie başvurursunuz. Hukuk uyuşmazlığında baro adli yardım sistemi, ceza dosyasında müdafi görevlendirmesi söz konusudur; mahkeme de HMK kapsamında avukat temini isteyebilir.
Ceza davasında ücretsiz avukat hakkı var mı?
Müdafi seçecek durumda olmadığınızı beyan edip talepte bulunabilirsiniz. Müdafii olmayan çocuklar ve CMK m.150'de sayılan diğer zorunlu müdafilik hâllerinde talep aranmaz. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlara ilişkin koşul da bu kapsamdadır.
Adli yardımla ertelenen gider sonradan ödenir mi?
Kural olarak giderler haksız çıkan taraftan alınır. Yararlanan kişi haksız çıkarsa bir yıla kadar aylık taksit veya mağduriyet koşulunda tam ya da kısmi muafiyet değerlendirilebilir.
Adli yardımda avukat ücret alır mı?
Mahkemenin talebi üzerine baronun görevlendirdiği avukatın ücreti yargılama gideri olarak Hazineden ödenir. Baro adli yardımında görevlendirilen avukatlara gerektiğinde ödenecek ücretler büro giderleri arasında yer alır (Avukatlık Kanunu m.180). Özel olarak seçtiğiniz ve ayrıca vekâlet ilişkisi kurduğunuz avukat bakımından ücret sözleşmesi ve somut temsil ilişkisi ayrıca değerlendirilir.
Fakirlik belgesi olmadan adli yardım başvurusu yapılabilir mi?
HMK m.336 tek ve belirli ad taşıyan bir fakirlik belgesini zorunlu tutmaz. İddia, delil ve ödeme gücünüzü gösteren mali belgeler gerekir; gelir, SGK, tapu, araç, banka, muhtarlık veya sosyal yardım kayıtları somut dosyada birlikte değerlendirilebilir.
Adli yardım sicile işler mi?
Adli yardım kararı bir mahkûmiyet kararı değildir. Adli sicile kaydedilecek bilgiler, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4'te kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri ve bunlarla ilgili kayıtlar olarak düzenlenir. Adli yardım başvurusu bu kayıtlarla karıştırılmamalıdır.

