HMK 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: Pratik Rehber

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), Türkiye'de hukuk davalarının yargılama usulünü düzenleyen ana kanundur. 12 Ocak 2011'de kabul edilen ve 1 Ekim 2011'de yürürlüğe giren HMK, eski 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (HUMK) yerini almıştır. Bu rehberde HMK'nın kapsamı, temel kavramlar, yargılama aşamaları ve sık başvurulan maddeler vatandaş perspektifinden anlatılmaktadır.

HMK Nedir? Kapsamı

HMK, hukuk yargılamasını yöntem ve usul açısından düzenler:

• Yetkili mahkeme belirleme (m.6-19)
• Dava açma ve dilekçe kuralları (m.114-119)
• Tahkikat ve delil sunma (m.137-186)
• Karar ve kanun yolları (m.341-372)
• Cebri icra öncesi süreç (m.367)
• Arabuluculuk ve uzlaşma (m.137 ek)

HMK adli yargı (medeni dava) için uygulanır. Ceza davaları CMK 5271, idari davalar 2577 sayılı İYUK kapsamındadır.

Yetkili Mahkeme Kuralları (HMK m.6-19)

Genel Yetki (m.6)

Davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. İstisnalar:

Özel Yetki Kuralları

• m.10: Sözleşmeden doğan davalar → ifa yeri
• m.12: Gayrimenkul davaları → taşınmazın bulunduğu yer
• m.13: Miras davaları → murisin son ikametgâhı
• m.14: Şirket davaları → şirketin merkezi
• m.16: Haksız fiil (tazminat) → fiilin meydana geldiği yer

Yetki Anlaşması (m.17)

Tarafların sözleşme ile yetkili mahkemeyi belirlemesi. Tüketici aleyhine geçersiz (HMK m.17/2).

Furkan dikte alanı: Gaziantep mahkemelerinin yetki yorumu pratik örnekler.

Dava Açma — Dilekçe Yapısı (HMK m.119)

Dilekçede mutlaka bulunması gerekenler:

1. Mahkeme ve dava tarihi
2. Davacı ve davalı kimlik bilgileri
3. Dava konusu ve dava değeri
4. Olayların açıklaması (kronolojik)
5. Hukuki sebepler
6. Hukuki deliller
7. Talep sonucu (açık + net)
8. İmza + vekaletname (avukat varsa)

Eksik dilekçe → mahkeme tarafından eksiklik tamamlama (m.119/2, 1 hafta süre).

Yargılama Aşamaları (HMK m.137 vd.)

1. Tensiplerde

• Mahkeme tensip kararı verir (5-15 gün)
• Dilekçe davalıya tebliğ

2. Cevap + Karşı Dilekçe (HMK m.126 vd.)

• Davalı 2 hafta içinde cevap (m.127)
• Davacı 2 hafta replik
• Davalı 2 hafta düplik

3. Ön İnceleme Duruşması (m.137-142)

• Tarafları dinleme
• Sulh önerisi (m.137/3)
• Delil tespiti
• Karara hazır olduğunda sonuç

4. Tahkikat (m.143-186)

• Tanık dinleme (m.244)
• Bilirkişi incelemesi (m.266)
• Keşif (m.288)
• Yemin (m.225)

5. Karar

• Sözlü beyanlar
• Hüküm verilmesi (m.297)
• Gerekçeli karar (m.298)

Önemli HMK Maddeleri

m.27 — Hakim Bağımsızlığı

Hakim sadece anayasa ve kanuna bağlıdır. Reddi hakim → m.36.

m.114 — Dava Şartları

Şartları sağlanmayan dava usulden reddedilir (mahkeme yetkisi, hukuki menfaat vb.)

m.137-142 — Ön İnceleme

Davanın mümkün olduğunca erken sonuçlandırılması ilkesi.

m.171 — Karşılıklı Yemin

Tarafa yemin teklif edilebilir (özel davalarda).

m.243 — Tanık Sayısı

Mahkeme tanık sayısını sınırlayabilir (gereksiz uzatmayı önleme).

m.266-287 — Bilirkişi

Mahkeme bilirkişi atayabilir; dahili veya harici bilirkişiler.

m.288-298 — Keşif

Yerinde inceleme — özellikle gayrimenkul/iş kazası/trafik kazası davalarında.

m.297 — Hüküm

Mahkeme kararını sözlü verir, ardından gerekçeli karar 1 ay içinde yazılır.

m.341-372 — Kanun Yolları

• İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi)
• Temyiz (Yargıtay)
• Karar düzeltme
• Yargılamanın iadesi

Furkan dikte alanı: müvekkillerin sık karıştırdığı HMK maddeleri.

HMK ile Eski HUMK Farkları

| Konu | HUMK 1086 | HMK 6100 | |---|---|---| | Ön inceleme | Yok | Zorunlu (m.137) | | Senet temyiz sınırı | Vardı | Kaldırıldı | | İstinaf | Yoktu | Var (m.341+) | | Bilirkişi reform | Sınırlı | Kapsamlı (m.266) | | Tahkim | Sınırlı | Geliştirildi (m.407) | | Sulh önerisi | İhtiyari | Hâkim zorunlu (m.137/3) |

HMK reformu ile dava hızlandı, alternatif çözüm önemli kazandı, karar kalitesi arttı.

HMK ve Adli Yardım

HMK m.334-336 adli yardım düzenlemesini içerir:

• Geliri yetersiz vatandaş dava harcı + avukat ücreti muafiyeti
• Detay: Boşanma Adli Yardım Rehberi

HMK ve Zorunlu Arabuluculuk

HMK'nın 2018 sonrası reformları:

• İş davaları dava şartı arabuluculuk (m.137 ek)
• Ticari davalar dava şartı arabuluculuk
• Tüketici davaları (5.000 TL üstü)
• Kira davaları (2023 itibarıyla)

Arabuluculuk sonrası dava açılabilir veya icraya esas tutanak olarak kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

HMK hangi davalarda uygulanır?

Adli yargı (medeni dava) — alacak, tazminat, mal paylaşımı, kira, miras, boşanma vb. Ceza CMK 5271, idare İYUK 2577.

HMK m.119'a göre dilekçede ne eksikse ne olur?

Mahkeme eksiklik tamamlama süresi verir (1 hafta). Süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.

Tanık sayısı sınırlı mı?

Mahkeme gereksiz uzatmayı önlemek için tanık sayısını sınırlayabilir (m.243). Genelde 3-5 tanık yeterli.

İstinaf yolu nedir?

İlk derece mahkeme kararına karşı Bölge Adliye Mahkemesi'ne başvuru (HMK m.341). 2 hafta içinde dilekçe verilir.

HMK 6100 ne zaman yürürlüğe girdi?

1 Ekim 2011. Bu tarihten önceki davalar HUMK 1086 kapsamında devam etmiştir, sonraki davalar HMK kapsamına alınmıştır.

Yargılamanın iadesi davası ne?

Yargılamanın iadesi (m.376), kesinleşmiş karara karşı özel hallerle açılır (yeni delil, sahtecilik, hâkim suçu). 5 yıl içinde başvurulmalı.

HMK ve CMK arasındaki fark?

• HMK 6100: Hukuk (medeni) yargılaması
• CMK 5271: Ceza yargılaması Tamamen farklı kanunlar, farklı mahkemeler. Detay: Dava Nasıl Açılır.

---

İlgili rehberler:

• Dava Nasıl Açılır?
• Boşanma Adli Yardım Rehberi
• Vekaletname Rehberi
• İcra Takibi Rehberi
• Savcılığa Şikayet Rehberi

Gaziantep'te HMK kapsamında dava açma, dilekçe hazırlama, istinaf-temyiz veya yargılama süreci danışmanlığı için Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçin. Ücretsiz ön görüşme: 0552 692 90 90.