Dava Nasıl Açılır? Hukuk, Ceza, İdari Davaların Adım Adım Rehberi

Türk hukuk sisteminde dava açma her vatandaşın temel hakkıdır (Anayasa m.36). Ancak dava türüne göre yetkili mahkeme, dilekçe formu, harç, süre farklılaşır. Bu rehberde hukuk davası, ceza davası, idari dava ve iş davası için pratik prosedürler anlatılmaktadır.

Dava Türleri ve Hangi Mahkemede Açılır?

1. Hukuk Davaları

Konu: Özel hukuk uyuşmazlıkları (alacak, tazminat, mal paylaşımı, kira, miras vb.)

• Asliye Hukuk Mahkemesi — genel yetkili
• Sulh Hukuk Mahkemesi — küçük alacaklar, kira, tahliye
• Tüketici Mahkemesi — tüketici hakları
• İcra Mahkemesi — icra takibine itiraz/menfi tespit
• Aile Mahkemesi — boşanma, velayet, nafaka
• İş Mahkemesi — işçi-işveren uyuşmazlık

2. Ceza Davaları

Konu: Suç işleyenin yargılanması

• Asliye Ceza Mahkemesi — 5 yıla kadar hapis suçları
• Ağır Ceza Mahkemesi — 5 yıl üstü hapis, ağır suçlar
• Çocuk Ağır Ceza — 18 yaş altı sanıklar

Önemli: Ceza davasını vatandaş doğrudan açmaz — önce Cumhuriyet Savcılığına şikayet edilir. Savcılık iddianame ile dava açar. Detay: Savcılığa Şikayet Rehberi.

3. İdari Davalar

Konu: Kamu yönetimi işlemlerine itiraz

• İdare Mahkemesi — bireysel idari işlem iptali, tam yargı
• Vergi Mahkemesi — vergi tahakkuku/cezalarına itiraz
• Bölge İdare Mahkemesi — istinaf
• Danıştay — temyiz + bazı kararlar ilk derece

4. Tüketici Hakem Heyeti (Dava Öncesi)

5.000 TL ve altı tüketici uyuşmazlıkları → Tüketici Hakem Heyeti zorunludur. Karar verilmezse Tüketici Mahkemesine gidilir.

Furkan dikte alanı: Gaziantep mahkeme yoğunlukları, hangi mahkemeden daha hızlı sonuç alınır.

Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir? (HMK)

Genel Yetki (HMK m.6)

Davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Özel Yetki Kuralları

• Boşanma davası: Eşlerden birinin ikametgâhı (TMK m.168)
• Tazminat davası (haksız fiil): Olayın gerçekleştiği yer (HMK m.16)
• Sözleşme davası: Sözleşmenin ifa edileceği yer (HMK m.10)
• Gayrimenkul davaları: Taşınmazın bulunduğu yer (HMK m.12)
• Miras davaları: Murisin son ikametgâhı (TMK m.578)

Yetki Anlaşması (Sözleşmesel)

Tarafların sözleşme ile belirli bir mahkemeyi yetkili kılması mümkündür (HMK m.17).

Dava Açmadan Önce — Zorunlu Arabuluculuk

2018'den itibaren bazı dava türlerinde dava şartı arabuluculuk zorunlu:

• İş davaları (işçi alacakları, kıdem, ihbar tazminatı)
• Ticari davalar (alacak, tazminat)
• Tüketici davaları (5.000 TL üstü)
• Kira davaları (2023 itibarıyla)

Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanak ile dava açılabilir. Anlaşma sağlanırsa icraya esas tutanak olarak kullanılır.

Furkan dikte alanı: Gaziantep arabuluculuk pratikleri, hangi davalarda anlaşma şansı yüksek.

Dava Dilekçesi Nasıl Yazılır? (HMK m.119)

Dilekçede mutlaka bulunması gerekenler:

Üst Bilgi

``` GAZİANTEP [...] MAHKEMESİNE [Tarih]

DAVACI: [Ad Soyad / TC / adres / telefon] Vekili: [Avukat Ad Soyad / sicil no] (varsa)

DAVALI: [Ad Soyad / adres]

KONU: [...] davası DAVA DEĞERİ: [...] TL ```

Olayın Açıklaması

• Tarihsel sıra ile maddi olgular
• Tanıklar (kimlik, adres)
• Kanıt listesi

Hukuki Sebepler

• TBK, TMK, HMK, TCK madde referansları
• Yargıtay/Danıştay içtihatları (varsa)

Hukuki Deliller

• Belgeler (sözleşme, fatura, kimlik)
• Tanık beyanları
• Bilirkişi incelemesi talebi
• Yemin (gerekirse)

Talep Sonucu

• Açık ve net istek ifadesi
• Faiz, masraflar, vekalet ücreti talebi

Ekler

Dilekçeye eklenecek belgeler listesi.

Dava Harcı ve Masraflar

Başvuru Harcı (Maktu)

• 2026 yılı: ~270 TL (her yıl güncellenir, Adalet Bakanlığı Tarifesi)

Nispi Harç (Alacak Davaları)

• Dava değeri × %0.683 (binde 6.83)
• Örnek: 100.000 TL alacak → ~683 TL nispi harç
• Davanın 1/4 başlangıçta, kalanı karar sonrası ödenir

Posta + Tebligat Avansı

• Dava açılırken depo edilir (kişi başı 200-500 TL aralığı)

Bilirkişi + Keşif Avansı

• Dava sürecinde gerekirse ek ödeme

Adli Yardım (Ücretsiz)

Maddi durumu yetersiz olanlar adli yardımdan ücretsiz avukat alabilir (Avukatlık Kanunu m.176).

Furkan dikte alanı: harç hesaplama pratik örnekler, adli yardım başvuru süreci.

Dava Açma Yöntemleri

1. Klasik (Adliye Kalemi)

• Dilekçe hazırla
• Harç ve masrafları öde
• Adliye Hukuk Mahkemeleri kalemine dosyala
• Esas numarası verilir

2. UYAP Vatandaş (Online)

• e-İmza ile dilekçe yükle
• Harç kredi kartı ile öde
• 24/7 erişim, kayıt numarası anında
• Detay: UYAP Vatandaş Rehberi

3. Avukat Aracılığıyla

• Avukat vekaletname ile dava açar
• UYAP Avukat Portal üzerinden
• Dilekçe + delil + süreç yönetimi profesyonel

Dava Süreci Aşamaları

1. Tensiplerde (Hazırlık)

• Mahkeme tensip kararı verir (8-30 gün)
• Davalıya tebligat çıkarılır

2. Cevap + Karşı Dilekçe

• Davalı 2 hafta içinde cevap (uzatılabilir)
• Davacı 2 hafta replik
• Davalı 2 hafta düplik

3. Ön İnceleme Duruşması (HMK m.137-142)

• Tarafları dinleme
• Sulh önerisi
• Delil tespiti

4. Tahkikat (HMK m.143-186)

• Tanık dinleme
• Bilirkişi incelemesi
• Keşif (gerekirse)

5. Karar

• Sözlü beyanlar sonrası gerekçeli karar

6. Kanun Yolları

• İstinaf: Bölge Adliye Mahkemesi (2 hafta)
• Temyiz: Yargıtay (1-2 ay, dava değerine göre)

Dava Süresi (Pratik Tahmin)

• Basit alacak: 6-12 ay
• Boşanma çekişmeli: 1-2 yıl
• İş davası: 1-2 yıl
• İdari dava: 1-3 yıl
• Ceza ağır: 1-3 yıl

İstinaf + temyiz dahil toplam 3-5 yıl olabilir.

Furkan dikte alanı: Gaziantep mahkeme süreleri, hangi dava türünde hızlı sonuç alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Avukatsız dava açabilir miyim?

Evet — vatandaş dilekçe ile dava açabilir. Ancak hukuki nitelendirme, delil sunma, kanun yolları gibi teknik konularda avukat desteği dava başarı şansını ciddi artırır.

Dava açtım, kazanma şansım ne kadar?

Dava türü, delil gücü, mahkeme yorumuna bağlı. Avukat olarak dava açmadan önce vaka değerlendirmesi yaparız — şansı düşük davayı açmamak da hizmet kapsamındadır.

Dava sürerken anlaşırsam ne olur?

Sulh (anlaşma) her aşamada mümkündür. Mahkeme sulh sözleşmesini karar olarak onaylar. Bu durum genelde daha hızlı + daha az masraflı çözümdür.

Dava harcını ödeyemiyorum, ne yapmalıyım?

Adli yardım başvurusu yapın (Avukatlık Kanunu m.176). Maddi durumu yetersiz olanlar için ücretsiz avukat + harç muafiyeti sağlanır.

Davayı geri çekebilir miyim?

Davadan feragat (HMK m.307) her aşamada mümkündür. Ancak hak kaybedersiniz — aynı sebebe dayanarak tekrar açamazsınız. Stratejik karar.

Dava kaybedersem ne olur?

• Karşı tarafa vekalet ücreti ödersiniz (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi)
• Mahkeme masrafları size yüklenir
• Hak kaybı: İddianızın hukuki dayanaktan yoksun olduğu mahkeme kararıyla tescillenir

Çekişmeli boşanma davası nasıl açılır?

Aile Mahkemesi'ne dilekçe + delil + tanık listesi. Boşanma sebepleri (TMK m.166: temel geçimsizlik, terk, akıl hastalığı vb.). Detay: Boşanma Davası Süreci.

---

İlgili rehberler:

• Savcılığa Şikayet Rehberi
• UYAP Vatandaş Dosya İnceleme
• Boşanma Davası Süreci
• Anlaşmalı Boşanma Rehberi
• İcra Takibi Rehberi
• İdari Dava Rehberi

Gaziantep'te dava açma, dilekçe hazırlama, yetkili mahkeme belirleme veya adli yardım başvurusu için Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçin. Ücretsiz ön görüşme: 0552 692 90 90.