Tapu kaydının gerçek hak durumuna uymaması, taşınmaz üzerindeki mülkiyetinizi etkileyebilir. Tapu iptal ve tescil davasıyla kaydın düzeltilmesini isteyebilirsiniz. Dava sebebi, devir sırasındaki koşullar ve sonradan hak kazanan üçüncü kişinin durumu, hangi delillerin gerekli olduğunu belirler.
Tapu İptal ve Tescil Davası Nedir? (Yolsuz Tescil)
Bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan veya hukuki sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur . Böyle bir tescil, terkin veya değişiklik yüzünden ayni hakkınız zedelenmişse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilirsiniz . Amaç, hukuka aykırı kaydın iptali ve gerçek hak durumuna uygun tescildir.
Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur . Tescilin yolsuz olduğunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi ise bu kayda dayanamaz . Bu nedenle dava sebebinin ispatıyla, sicile güvenerek hak kazanan üçüncü kişinin iyiniyetinin değerlendirilmesi ayrı konulardır.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Sicile iyiniyetle dayanan üçüncü kişi | Ayni hak kazanımı korunur |
| Yolsuzluğu bilen veya bilmesi gereken kişi | Yolsuz tescile dayanamaz |
| Yolsuz kayıtla ayni hakkı zedelenen kişi | Sicilin düzeltilmesini dava edebilir |
Tapu İptal Davalarının En Sık Görülen Sebepleri
Muris muvazaası
Sözleşmenin türü ve içeriğinde tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır . Miras bırakanın mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla tapulu taşınmazını gerçekte bağışladığı hâlde tapuda satış göstermesi, muris muvazaasının temel örneğidir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 01.04.1974 tarihli, 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı kararı, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçıların görünürdeki satışın muvazaalı, gizli bağışın da şekil koşuluna aykırı olduğunu ileri sürerek tapu kaydının iptalini isteyebileceğini kabul eder. Bu kapsam, tapulu taşınmazın görünüşte satış, gerçekte bağış yoluyla devrine ilişkindir.
Muvazaa iddiasını gerçek devir iradesini gösteren olay ve delillerle ortaya koyun. Ayni hakkı yolsuz tescille zedelenen kişi, sicilin düzeltilmesini dava edebilir . Muris muvazaası rehberinde miras uyuşmazlığının diğer yönlerini de bulabilirsiniz.
İnançlı işlem
İnançlı işlemde bir hak, kredi veya teminat gibi belirli bir amaçla, kararlaştırılan koşullar gerçekleştiğinde geri verilmek üzere devredilir. Koşullar gerçekleşmesine rağmen taşınmaz geri verilmezse iade yükümlülüğüne dayanarak tapu iptal ve tescili istenebilir.
İnançlı işlemde iade yükümlülüğünün dayandığı hukuki işlem, işlem tarihindeki miktar veya değeri kanuni senetle ispat sınırını aşıyorsa senetle ispat edilmelidir . İade koşulunu gösteren yazılı belgeyi saklayın. Delil başlangıcı, işlemi tek başına tamamen ispatlamasa da muhtemel gösteren ve karşı taraftan veya temsilcisinden verilmiş ya da gönderilmiş belgedir . Böyle bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebilir . Senetle ispat gereken hususta karşı tarafın açık muvafakatiyle de tanık dinlenmesi mümkündür .
Hata, hile ve ikrah
Esaslı yanılma, aldatma veya korkutma, tapu devrine ilişkin iradenin geçerliliğini etkileyebilir. Aldatma, örneğin taşınmazın imar durumu hakkında yanıltıcı bilgiyle devre razı edilmenizdir. Korkutma ise kendinizin veya yakınınızın kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın tehlike korkusuyla sözleşme yapmanızda gündeme gelebilir (TBK m.30, 36-38).
Yanılmayı veya aldatmayı öğrendiğiniz ya da korkutmanın etkisinin kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirmeli veya verdiğiniz şeyi geri istemelisiniz; aksi hâlde sözleşmeyi onamış sayılırsınız .
Ehliyetsizlik
Devir tarihinde ayırt etme gücünün bulunmaması, işlemin geçerliliğini etkiler. Akıl hastalığı, akıl zayıflığı veya bunama gibi durumlarda belirleyici olan tanının adı değil, kişinin işlem anındaki ayırt etme gücüdür. Kanundaki ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz . Ayırt etme gücü, akla uygun biçimde davranabilme yeteneğiyle değerlendirilir (TMK m.13). Ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez; karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakların kullanılmasında bu rıza aranmaz .
İşlem tarihine ait sağlık kayıtları, tanıklar ve gerektiğinde Adli Tıp Kurumundan alınacak uzman raporu önemlidir. İnanç sözleşmesinden doğan kişisel iade alacağında, kanunda farklı bir hüküm bulunmadıkça genel zamanaşımı on yıldır . Süre alacağın muaccel olmasıyla, yani iadenin istenebilir hâle gelmesiyle başlar . Sicile iyiniyetle dayanarak hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı ise korunur .
Yetkili ve Görevli Mahkeme (HMK m.12 Kesin Yetki)
Taşınmaz üzerindeki ayni hakka veya hak sahipliğinde değişikliğe ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir . Tarafların anlaşması bu kesin yetkiyi değiştirmez. Birden fazla taşınmaz varsa bunlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da dava açılabilir .
Görevli mahkeme, özel görev düzenlemeleri saklı olmak üzere, dava değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Gaziantep'teki taşınmaz için görevli mahkeme belirlenirken uyuşmazlığın tüketici işlemi veya ticari ilişkiden kaynaklanıp kaynaklanmadığı da incelenir; yalnız taşınmaza ilişkin olması özel görev kurallarını ortadan kaldırmaz.
Yargılama Harçları ve Masraflar
Taşınmazın aynına ilişkin tapu iptal ve tescil davasında harç hesabında taşınmazın değeri esas alınır (Harçlar Kanunu m.16). Konusu belli bir değer olan davalarda karar ve ilam harcı, hüküm altına alınan uyuşmazlık değeri üzerinden binde 68,31'dir; bunun dörtte biri peşin alınır (492 sayılı Kanun, (1) sayılı tarife A/III/1-a ve m.28/a).
Yargılama sırasında belirlenen değer dilekçede gösterilenden yüksek çıkarsa eksik peşin harcın tamamlanması gerekir. Yalnız o celse için yargılamaya devam edilir; izleyen celseye kadar eksik harç tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz (Harçlar Kanunu m.30). Keşif, bilirkişi ve tebligat giderlerini de hesaba katın. Kanuni istisnalar dışında yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen tarafa yükletilir; kısmi kabulde haklılık oranı gözetilir (HMK m.326).
Gaziantep Bağlamında Hukuki Süreçler
Gaziantep'te, özellikle Şahinbey ve Şehitkamil'deki taşınmazlar bakımından imar, kentsel dönüşüm ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi kaynaklı uyuşmazlıklar gündeme gelebilir. Tapu kaydı, devir belgeleri, sözleşmeler ve taşınmazın değerini gösteren veriler birlikte toplanmalıdır. Yargılamanın süresi; taraflara tebligat, delillerin toplanması, keşif ve bilirkişi incelemesine göre değişir.
Sık sorulan sorular
Dava açılırken ihtiyati tedbir konulması şart mıdır?
Hayır. Ancak taşınmazın devredilmesi hakkınızı elde etmeyi önemli ölçüde zorlaştıracaksa veya gecikme ciddi zarar doğuracaksa ihtiyati tedbir isteyebilirsiniz . Tedbirde kural olarak teminat alınır; resmî belge, kesin delil veya koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçeyle teminat aramayabilir. Adli yardımdan yararlanan kişinin teminat göstermesi gerekmez (HMK m.392).
Tapu iptali davasında avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır; davayı kendiniz de takip edebilirsiniz (HMK m.71). Bununla birlikte doğru dava sebebini seçmek, delilleri süresinde sunmak ve eksik harcı tamamlamak önemlidir. Gayrimenkul hukuku alanında destek almanız, talebin ve usul adımlarının birlikte değerlendirilmesini sağlar.
Yolsuz tescil iyi niyetli üçüncü kişiye karşı açılabilir mi?
İyiniyetle ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur; sicil düzeltme talebiyle onun korunmuş kazanımı geri alınamaz . İyiniyetli üçüncü kişilerin hakları ve her türlü tazminat istemi saklıdır . Üçüncü kişi tescilin yolsuz olduğunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa ise bu tescile dayanamaz .
