İşten çıkarıldıysanız işe iade hakkı için sözleşmenizin türü, çalışma süreniz, işçi sayısı ve fesih nedeni birlikte incelenir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Dava kazanıldıktan sonra da işverene süresinde başvurma yükümlülüğü vardır; karar tek başına bütün ödemeleri otomatik doğurmaz.
İşe İade Davası Nedir?
İşe iade, iş güvencesi kapsamındaki işçinin geçersiz feshe karşı işine dönmesini istemesidir. İşverenin geçerli nedeni yoksa veya fesih usulüne uyulmamışsa feshin geçersizliği ileri sürülebilir. Kanundaki kapsam içinde işverenin, işçinin yeterliliği veya davranışı ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedene dayanması gerekir .
Bu davanın önceliği işe dönmektir. İşe başlatmama tazminatı ise karar sonrasındaki başvuru ve işverenin tutumuna bağlı ayrı bir sonuçtur.
İşe İade Davasının 3 Temel Şartı
İşyerindeki işçi sayısı
Genel iş güvencesi koşulunda işyerinde otuz veya daha fazla işçi aranır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa toplam işçi sayısı esas alınır .
En az altı aylık kıdem
Aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir . Yer altı işlerinde çalışanlar için altı aylık kıdem şartı aranmaz .
Belirsiz süreli sözleşme ve geçersizlik iddiası
Genel iş güvencesi, belirsiz süreli sözleşmenin işveren tarafından feshine karşı uygulanır. Davada gösterilen nedenin geçerli olmadığı veya gerekli usule uyulmadığı iddiası incelenir. Sendikal feshe ilişkin özel hükümler ayrıca değerlendirilir.
Kimler İşe İade Davası Açamaz?
Otuz işçi veya altı aylık kıdem koşulunu taşımayanlar, genel iş güvencesinin dışında kalabilir; yer altı işlerinde kıdem istisnası saklıdır. Belirli süreli sözleşmenin süresinin dolması da belirsiz süreli sözleşmenin işveren tarafından feshinden ayrıdır.
İşletmenin bütününü yöneten işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yönetip işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan vekiller yönünden kanuni istisna vardır .
Geçerli Sebep Nedir, Ne Değildir?
Yeterlilikte objektif performans ve verim verileri; davranışta işi etkileyen somut eylemler; işletmesel fesihte ekonomik, teknolojik veya organizasyonel gereklilikler incelenir. Haklı nedenle derhal fesih ağırlığına ulaşmayan bir davranışın geçerli neden oluşturup oluşturmadığı da olayın etkisiyle değerlendirilir.
Sendika üyeliği ve kanuna uygun sendikal faaliyet, işyeri sendika temsilciliği, hakları için idari veya adli mercilere başvurma; ırk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülüğü, hamilelik, doğum, din ve siyasi görüş gibi nedenler geçerli fesih nedeni değildir. Doğumla ilgili kanuni çalıştırma yasağında ve hastalık veya kazaya ilişkin bekleme süresindeki devamsızlık da ilgili koruma kapsamındadır .
Feshin Usul Şartları (4857 m.19)
İşveren fesih bildirimini yazılı yapmalı, nedeni açık ve kesin belirtmelidir . Savunma alınmadan davranış veya verime dayalı fesih yapılamaz; 25/II kapsamındaki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayalı haklı fesih hakkı saklıdır . Bu nedenle nedenin varlığı ve usulün yerine getirilmesi ayrı ayrı kontrol edilir.
İşe İade Davası Süreci (Adım Adım)
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulur. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir . Anlaşmama son tutanağı dava dilekçesine eklenmelidir.
| Başvuru | Başlangıç | Süre |
|---|---|---|
| Arabulucu | Fesih bildiriminin tebliği | 1 ay |
| Dava | Anlaşmama son tutanağının düzenlenmesi | 2 hafta |
Arabulucuya gitmeden doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir. Kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvuru imkânı vardır . Bu yol, ilk başvuru süresini önemsememek için bir gerekçe değildir.
Dava ivedilikle sonuçlandırılır. İstinafa başvurulursa bölge adliye mahkemesi de ivedilikle ve kesin olarak karar verir .
İspat Yükü Kimde?
Feshin geçerli bir nedene dayandığını işveren ispat eder. Feshin ileri sürülenden başka bir nedene dayandığını iddia eden işçi ise bu iddiasını ispatla yükümlüdür . Fesih bildirimi, savunma, uyarı, performans ve işletmesel karar kayıtları ile tanık anlatımları iddiayla bağlantısı korunarak incelenir.
Asıl işveren ve alt işveren ilişkisinde, sözleşmenin tarafını ve çalışma düzenini gösteren belgeleri de koruyun. İş Kanunu'nun 2. maddesine göre asıl işveren, alt işveren işçilerine karşı işyeriyle ilgili kanuni ve sözleşmesel yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.
Fesih Gerekçesi ve Alternatiflerin İncelenmesi
İşletmesel gerekçeyle çıkarıldıysanız dosyanızı hazırlarken işyerinin ekonomik ve organizasyonel kararlarını, varsa başka bölümde çalışma, eğitim veya çalışma düzenine ilişkin teklifleri de bir araya getirin. Bu belgeleri fesih bildirimiyle birlikte incelemek, gösterilen nedeni ve işyerindeki uygulamayı karşılaştırmanıza yardımcı olur.
Dava Kazanılırsa: Sonuçlar (4857 m.21)
Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalısınız. Başvurmazsanız fesih geçerli sayılır ve işveren yalnız bunun hukukî sonuçlarından sorumlu olur.
İşveren başvuru üzerine bir ay içinde işe başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı öder. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığınız süre için en çok dört aylık ücret ve diğer haklar da değerlendirilir. Mahkeme tazminat ile ücret ve diğer hakları dava tarihindeki ücret üzerinden parasal olarak belirler.
İşe başlatılırsanız peşin ödenen bildirim ücreti ve kıdem tazminatı, kanuna göre yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmaz ve bildirim süresi verilmemiş veya ücreti peşin ödenmemişse bu süreye ait ücret ayrıca ödenir. Kanun'un 21. maddesinin ilk üç fıkrası sözleşmeyle değiştirilemez.
Tazminatın kaç aylık ücret olacağına mahkeme karar verir. Yalnız kıdem süresinden hareketle kesin bir aylık katsayı veya herkese ödenecek toplam tutar çıkarılamaz.
Sendikal Nedenle Fesih: Özel Durum
Sendikal nedenle fesihte sendikal tazminat işçinin bir yıllık ücretinden az olamaz . İşçinin başvurusu veya işverenin işe başlatıp başlatmaması koşuluna bağlı olmaksızın bu tazminata karar verilir. İşe başlatılmama hâlinde ayrıca İş Kanunu'nun 21. maddesinin birinci fıkrasındaki işe başlatmama tazminatına hükmedilmez. İşe iade yoluna başvurulmaması da ayrıca sendikal tazminat talebini engellemez .
Sendikal nedenle fesih davasında feshin nedenini işveren ispat eder. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi, sendikal nedeni ispatla yükümlüdür . Sendika hakları rehberi bu özel korumanın diğer yönlerini ele alır.
Fesih Sonrası: İşçi Ne Yapmalı?
Fesih bildirimi, bordrolar, SGK hizmet dökümü ve işyeri giriş çıkış kayıtlarını koruyun. Arabuluculuğa başvuru süresini fesih bildiriminin tebliğinden itibaren izleyin. İşe iade yanında kıdem tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, ihbar ve diğer ücret alacaklarının da ayrı koşulları bulunur.
Sık sorulan sorular
İşe iade davasını kimler açabilir?
Genel iş güvencesinde belirsiz süreli sözleşme, otuz işçi ve en az altı aylık kıdem koşulları aranır; yer altı işlerinde kıdem istisnası vardır. Kanundaki belirli işveren vekilleri kapsam dışındadır. Sendikal feshe ilişkin özel hükümler ayrıca incelenir.
İşe iade davası ne kadar sürede açılır?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılabilir.
İşe iade davasını kazanırsam ne alırım?
Süresinde başvurunuza rağmen bir ay içinde işe başlatılmazsanız dört ile sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı gündeme gelir. En çok dört aylık boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar da kanuni koşullarla değerlendirilir. Kıdem ve ihbar yönünden önceki ödemeler ve mahsup kuralları gözetilir.
İspat yükü kimde?
Geçerli fesih nedenini işveren ispat eder. Başka bir fesih nedeni ileri sürüyorsanız o iddiayı ispatlamanız gerekir.
Zorunlu arabuluculuk şart mı?
Evet. İşe iade için dava şartıdır. Başvurmadan doğrudan dava açılması usulden ret sonucunu doğurur.
Davayı kazandıktan sonra işe başlamak için ne yapmalıyım?
Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene işe başlamak için başvurmalısınız. Süre geçirilirse fesih geçerli sayılır.
İstifa edersem işe iade davası açabilir miyim?
Gerçek iradenizle yaptığınız olağan istifa, işveren feshi değildir ve işe iadenin dayanağını oluşturmaz. Uyuşmazlık istifa iradesinin gerçekten bulunup bulunmadığına ilişkinse kayıtlar ayrıca incelenir.
İşe iade davası ile haksız fesih tazminatı aynı şey mi?
Hayır. İşe iadede öncelik iş ilişkisinin yeniden kurulmasıdır; işe başlatmama tazminatı sonraki koşullara bağlıdır. İş güvencesi dışındaki fesihlerde ihbar, kötüniyet ve diğer alacak talepleri kendi koşullarıyla değerlendirilir.
