Sendika Hakkı ve Toplu İş Sözleşmesi: 6356 SK Rehberi

Sendika hakkı, Anayasa m.51 + 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile düzenlenir. Anayasal hak — kimse sendika üyeliğine zorlanamaz veya üyelikten alıkonulamaz. Sendikal tazminat: işçinin yıllık brüt ücretinin 1 yıllığı (m.25/4), ayrımcılık halinde. Grev hakkı (m.58): yasal şartlar dahilinde. Bu rehberde sendika üyeliği, toplu iş sözleşmesi (TİS), grev, sendikal tazminat davası, işveren yasakları anlatılmaktadır.

Sendika Hakkı Nedir?

Anayasa m.51: "Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir."

Temel İlke

• Önceden izin gerekmez
• Çoğulcu (birden çok sendika)
• Üyelik özgürlüğü
• Sendikal ayrımcılık yasak

Korunan Hukuki Değer

• Örgütlenme özgürlüğü
• Toplu pazarlık
• İş barışı

Sendika Kuruluş (6356 SK m.8)

Şartlar

• 7 işçi kurucu sayısı
• Kuruluş sözleşmesi + tüzük
• Çalışma Bakanlığı'na kayıt
• Kazanç amacı güdemez (kar amacı yok)

Sendika Türleri

1. İşçi sendikası
2. İşveren sendikası
3. Üst kuruluş — konfederasyon
4. Federasyon

İş Kollarına Göre (m.4)

20 iş kolu belirlenmiş — her iş kolunda ayrı sendika.

Sendika Üyeliği (m.17)

Üyelik Şartları

• 15 yaşını doldurmuş
• İş kolu kapsamında çalışma
• e-Devlet üzerinden elektronik
• Yazılı + imzalı üyelik formu

Üyelik Yasakları

• Aynı iş kolunda 2 sendika üyeliği yasak
• Birden fazla iş kolunda üyelik mümkün

Çıkış (m.19)

• Yazılı dilekçe
• e-Devlet üzerinden
• 15 gün önceden bildirim
• Aidat ödeme yükümlülüğü sona erme

İşverenin Yasakları (m.25)

Sendikal Ayrımcılık Yasağı

1. İşe almama sendika üyeliği nedeniyle
2. İşten çıkarma sendika üyeliği nedeniyle
3. Sözleşme şart olarak sendikadan ayrılma
4. Ödeme + atama ayrımcılığı
5. Yıldırma + cezalandırma

Sendika Yöneticisine Karşı

• Görev süresince ek koruma
• İşten çıkarma yasağı
• İhlal halinde: Sendikal tazminat + işe iade

Sendikal Tazminat (6356 SK m.25/4)

Şart

Sendikal ayrımcılık ispat:

• İşten çıkarma
• Atama + ücret ayrımı
• Sendika faaliyeti engelleme

Tazminat Miktarı

Yıllık brüt ücret = işçinin 1 yıllık tüm geliri:

• Maaş
• İkramiye
• Prim
• Mali ek ödemeler

Kıdem + İhbar + Sendikal Tazminat

Birlikte alınabilir:

• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• Sendikal tazminat (m.25/4)
• Manevi tazminat (TBK 56)

Dava

İş Mahkemesi — arabuluculuk dava şartı (7036 m.3).

Detay: Kıdem Tazminatı Hesaplama 2026 | İhbar Tazminatı Hesaplama.

Toplu İş Sözleşmesi (TİS)

Tanım (m.33)

Sendika + işveren/işveren sendikası arasında, iş şartları + çalışma koşulları hakkında yazılı sözleşme.

Kapsam (m.34)

• Ücret + maaş
• Çalışma süreleri
• Yıllık izin
• İş güvenliği
• İkramiye + prim
• Sosyal yardımlar

Yetki Tespit (m.41)

Yetkili sendika belirleme:

• İş kolunda en az %1
• İşyerinde çalışan üye sayısı %50+
• Genel kurul yetki tespit

TİS Akdetme Süreci

1. Yetki tespiti
2. Müzakere çağrısı (30 gün)
3. Görüşmeler (60 gün)
4. Arabuluculuk (15 gün)
5. Grev/Lokavt veya İmza

TİS Süre

• En az 1 yıl + en fazla 3 yıl
• Yenileme mümkün
• Sona erdiğinde dürüstlük kuralı ile devam

Grev Hakkı (6356 SK m.58-83)

Anayasal Hak

Anayasa m.54 — çalışanlar grev hakkına sahiptir.

Grev Şartları (m.58-60)

• Yetkili sendika olma
• Toplu görüşme süreci tamamlanmış
• Arabulucu çıkarımı olumsuz
• Genel kurul karar
• 6 iş günü önceden bildirimi

Grev Yasakları (m.62)

• Hayat + sağlık hizmetleri
• Cenaze + mezarlık
• Su + elektrik + doğal gaz üretim
• Ulaşım hayat tehlikesi
• Sıkıyönetim + olağanüstü hal

Grevde İşçi Hakları

• Sözleşme askıda
• Ücret ödenmez
• Sendika destek ödeneği
• İşten çıkarılma yasak

Lokavt (m.63)

İşverenin grevin karşılığı olarak işyerini kapatması:

• Aynı şartlar (yetki + arabuluculuk)
• Karşılıklı pazarlık aracı

Sendika Özgürlüğü İhlali Davası

Örnekler

1. Sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarma
2. Sendika temsilcisini yıldırma
3. TİS kapsamı dışı işlem
4. Grev yasağı ihlali

Dava Süreci

1. Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusu (cezai)
2. İş Mahkemesi'ne sendikal tazminat (hukuki)
3. İŞKUR + Çalışma Bakanlığı denetim
4. AİHM (iç hukuk tükettikten sonra)

Sonuçlar

• Sendikal tazminat (yıllık brüt)
• İşe iade
• Manevi tazminat
• Cezai mahkumiyet (TCK 117/3 sendikal ayrımcılık)

Furkan dikte alanı: Gaziantep'te sendikal tazminat davası örnekleri.

Sendikal Suçlar (TCK)

TCK m.117/3 — Sendika Özgürlüğüne Karşı Suç

1-3 yıl hapis:

• Sendika kurmaya zorlama
• Sendikadan ayrılmaya zorlama
• Sendika faaliyetine katılmaktan men

TCK m.118 — Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi

Cebir + tehdit ile engelleme.

Aidat ve Mali İşler

Aidat

• Üyeliğin %1-2 civarı (sendika tüzüğüne göre)
• Otomatik bordro kesintisi (üye onayıyla)
• İşveren ödeme yükümlü (sendika hesabına)

Genel Kurul

• Yıllık zorunlu
• Mali hesap + denetim
• Yönetim seçim

Şeffaflık

• Çalışma Bakanlığı denetim
• Bağımsız denetçi
• Üyelere mali rapor

Uluslararası Standartlar

ILO Sözleşmeleri

• ILO 87 — Örgütlenme Özgürlüğü
• ILO 98 — Toplu Pazarlık
• ILO 154 — Toplu Pazarlık Teşviki

Türkiye Onayı

Türkiye taraf — iç hukuka doğrudan uygulanır.

Sendika Üyeliği Sonrası İşten Çıkarılma — Pratik

Sıkça Yaşanan Durum

1. İşçi sendikaya üye olur
2. İşveren öğrenir
3. Performans bahane işten çıkarılır
4. Gerçek sebep: sendikal

Savunma + Dava

1. İşten çıkarma tarihi belgelendirme
2. Sendika üyelik tarihi kayıt
3. Tanık + belge delili
4. Sendikal tazminat + kıdem + ihbar + işe iade

İspat

• Üye olduktan sonra ayrımcılık
• Sendika temsilcileri tanık
• Mesaj + e-posta delili
• Performans tutarlılığı önceki dönemle karşılaştırma

Sıkça Sorulan Sorular

Sendikaya üyelik için ne gerekli?

15 yaş + iş kolunda çalışma + e-Devlet üzerinden elektronik veya yazılı form (6356 m.17).

Sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarılırsam?

Sendikal tazminat (yıllık brüt) + kıdem + ihbar + işe iade + manevi tazminat. İş Mahkemesi davası.

Aynı zamanda 2 sendikaya üye olabilir miyim?

Aynı iş kolunda hayır. Farklı iş kollarında evet (birden fazla sektör çalışıyorsanız).

Grev hakkı nasıl kullanılır?

Yetkili sendika + toplu görüşme tamamlanmış + arabulucu olumsuz + genel kurul karar + 6 iş günü bildirim.

Sendikal tazminat miktarı?

Yıllık brüt ücret — m.25/4. Tüm yıllık gelir (maaş + ikramiye + prim).

Toplu iş sözleşmesi nedir?

Sendika + işveren arasında iş şartları sözleşmesi. 1-3 yıl süreli, ücret + izin + ikramiye düzenler.

Grevde maaş alır mıyım?

Hayır — sözleşme askıda. Sendika destek ödeneği alabilirsiniz (sendika tüzüğüne göre).

Sendika temsilcisi olarak iş güvencem nedir?

Görev süresince ek koruma — işten çıkarılma yasağı, özel sendikal tazminat.

Aidat zorunlu mu?

Üye olunca evet — sendika tüzüğüne göre %1-2. İşveren bordrodan keser + sendika hesabına yatırır.

Sendikaya üye olmasam da TİS bana uygulanır mı?

Üye değilseniz uygulanmaz kural. Bazı işyerlerinde uygulama anlaşması ile genişletilir.

---

İlgili rehberler:

• Kıdem Tazminatı Hesaplama 2026
• İhbar Tazminatı Hesaplama
• İşe İade Davası Rehberi
• İş Sözleşmesi Fesih Türleri
• Haklı Fesih Nedenleri
• Mobbing Rehberi
• Yıllık Ücretli İzin Rehberi
• İş Sağlığı ve Güvenliği
• Zorunlu Arabuluculuk Rehberi

Gaziantep'te sendikal tazminat davası, sendika özgürlüğü ihlali, TİS müzakere, grev hukuki danışmanlık, sendika kurma süreci için Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçin. Ücretsiz ön görüşme: 0552 692 90 90.