Uyuşturucu suçlamasında önce fiilin niteliği belirlenir. Kişisel kullanım için bulundurma veya kullanma, ülke içi ticaret ile imal, ithal ve ihraç aynı suç değildir. TCK m.188 ile m.191 arasındaki ayrım, uygulanabilecek cezayı ve soruşturmanın nasıl ilerleyeceğini değiştirir. Ceza yargılamasının genel aşamaları da bu ayrım gözetilerek izlenmelidir.
Uyuşturucu Suçu Nedir?
Türk Ceza Kanunu, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticaretini m.188'de, kullanılmasını kolaylaştırmayı m.190'da, kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanmayı m.191'de düzenler. Etkin pişmanlığın koşulları ise m.192'de yer alır. Bir fiilin hangi hükme girdiği yalnız suçlamada kullanılan ada bakılarak değil, delillerle birlikte belirlenir.
Uyuşturucu Suçu Türleri
Kullanmak için bulundurma veya kullanma
Kişisel kullanım amacıyla satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanmanın cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir . Bu fiil, ticaret suçuyla aynı biçimde ele alınmaz.
| Fiil | Temel hapis | Ek düzen |
|---|---|---|
| Kişisel kullanım | 2-5 yıl | Erteleme ve denetim |
| Ülke içi ticaret | En az 10 yıl | 1.000-20.000 gün adli para |
| İmal, ithal, ihraç | 20-30 yıl | 2.000-20.000 gün adli para |
Bu suçtan başlatılan soruşturmada, CMK m.171'deki koşullar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; savcı yükümlülüklere aykırılığın sonuçları konusunda uyarır . Erteleme süresinde asgari bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Savcı, müdürlüğün teklifi üzerine veya resen altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatma kararı verebilir; gerek görülürse tedavi de uygulanır . Beş yıllık erteleme ile denetimli serbestliğin süresi birbirine karıştırılmamalıdır.
Yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar edilmesi, yeniden kullanmak için madde alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması ya da kullanılması kamu davasının açılmasına yol açar . Yükümlülüklere uyulur ve yasaklar ihlal edilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir . Kanunun tekrar işlenen fiillere ilişkin m.191/5-6 hükümleri de ayrıca kontrol edilir.
Ülke içinde uyuşturucu ticareti
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satma, satışa arz etme, başkasına verme, sevk etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme veya bulundurma m.188/3 kapsamında değerlendirilebilir. Temel ceza on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır. Madde verilen veya satılan kişi çocuksa veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz . Hapis ve adli para cezası birlikte uygulanır; çocuk bakımından belirtilen sayı sabit üst sınır değil alt sınırdır.
İmal, ithal veya ihraç
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız veya ruhsata aykırı imal, ithal veya ihraç etmenin cezası yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır . Yurt dışından uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ülkeye sokulması, ithal fiili bakımından m.188/1 kapsamında değerlendirilir.
Ağırlaştırıcı hâller
M.188/4-a'da eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri yanında sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri ile amfetamin ve türevleri de sayılır. Bu madde türlerinde ceza yarı oranında artırılır. Üçüncü fıkradaki fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi kanunda belirtilen tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi de yarı artırıma neden olur . Yalnız bir binaya yakınlık söylenerek hükmün bütün koşullarının gerçekleştiği varsayılmaz.
Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesinde yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesinde bir kat artırım öngörülür . Birlikte hareket etmekle örgüt faaliyeti kapsamında işlemek aynı değerlendirme değildir.
Uyuşturucu Davası Süreci
Gözaltı ve soruşturma
CMK m.91/1'de genel gözaltı süresi yakalama anından itibaren yirmi dört saattir; en yakın hâkim veya mahkemeye gönderme için zorunlu süre ayrıca en çok on iki saat olabilir . Toplu suçlarda delil toplama güçlüğü veya şüpheli çokluğu nedeniyle savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatmaya yazılı emirle karar verebilir . Gözaltının uzatılmasıyla, gözaltına karşı hâkime başvuru birbirinden farklıdır.
Yakalama, gözaltı ve uzatma işlemine karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir; hâkim başvuruyu derhâl ve en geç yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır . M.91/4'teki suçüstüne özgü özel rejim ayrıca değerlendirilir. Müdafi yardımından yararlanma hakkı ile tıbbi muayene ve madde analizine ilişkin işlemler soruşturmanın başından itibaren önem taşır.
Soruşturmanın tamamlanması ve dava
Kullanım suçunda m.191'in erteleme ve ihlal düzeni incelenir. Ticaret iddiasında ise savcı yeterli şüphe görürse iddianame düzenler; tutuklama veya adli kontrol ancak kendi kanuni koşullarıyla değerlendirilir. Her ticaret suçlaması kendiliğinden tutuklama gerektirmez.
TCK m.188 kapsamındaki imal ve ticaret davaları ağır ceza, m.191 kapsamında dava açılan kullanım suçları asliye ceza mahkemesinde görülür. Gaziantep'teki dosyalarda da aynı görev ayrımı esas alınır. Duruşmada deliller değerlendirilir, tanıklar dinlenir ve savunmadan sonra hüküm kurulur. Süre, dosyanın kapsamına ve delil durumuna bağlıdır; sabit bir ay aralığı verilemez.
Uyuşturucu Davalarında Savunma Stratejileri
Hukuka aykırı delil iddiası
Arama kararı veya izin, işlemin yapıldığı koşullar ve maddenin ele geçiriliş biçimi birlikte incelenir. Hukuka aykırı elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı kuralı, somut işlem tutanaklarıyla ilişkilendirilmelidir. Sadece aramanın hukuka aykırı olduğu söylenmesi yeterli bir açıklama değildir.
Maddenin aidiyeti ve bilgisi dışında taşıma
Maddenin nerede bulunduğu, kimin tasarrufunda olduğu ve kişinin maddenin varlığını veya niteliğini bilip bilmediği araştırılır. Başkasına ait olduğu savunması da tanıklar, kayıtlar ve diğer maddi delillerle birlikte değerlendirilir.
Kullanım ile ticaret ayrımı
Miktar, paketleme ve ele geçirilme biçimi, iletişim kayıtları ve olayın diğer delilleri birlikte ele alınmalıdır. Maddenin türü, saflığı ve ağırlığına ilişkin laboratuvar raporu incelenir. Fiilin m.188 yerine m.191 kapsamında değerlendirilmesi süreci değiştirir. M.188 veya m.190 kapsamında yürütülen kovuşturmada suçun yalnızca m.191 kapsamında kaldığı anlaşılırsa m.191/8 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir .
Tedavi, denetimli serbestlik ve etkin pişmanlık
M.191'deki erteleme ve denetimli serbestlik, m.192'deki etkin pişmanlıkla aynı kurum değildir. M.192, bilgi vermenin zamanı ve suçun ortaya çıkarılmasına katkısına göre cezasızlık veya indirim koşulları öngörür. Kullanıcı, hakkında kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurmadan soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi isterse cezaya hükmolunmaması düzenlenmiştir . Her tedavi başvurusu, zamanına bakılmaksızın aynı sonucu doğurmaz.
Uyuşturucu Bağımlısının Hakları
Kullanım iddiasında tedavi ve denetimli serbestlik olanakları değerlendirilmelidir. Erteleme kararındaki yükümlülüklerin neler olduğu, nasıl yerine getirileceği ve ihlalin sonuçları anlaşılmalıdır. Erteleme süresinin kanuna uygun geçirilmesi kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır.
Gaziantep'te Uyuşturucu Suçları
Gaziantep'te yürütülen soruşturma ve davalarda da suçun hukuki niteliği, arama ve elkoyma tutanakları, analiz raporu ve diğer deliller üzerinden belirlenir. TCK m.188 kapsamındaki dosyalarda ağır ceza, m.191 kapsamında dava açılan kullanım dosyalarında asliye ceza mahkemesi görevlidir.
Adli para cezası, kanunda öngörülen gün sayısıyla bir gün karşılığı takdir edilen miktarın çarpılması yoluyla hesaplanır . Günlük miktar ekonomik ve kişisel koşullar gözetilerek kanuni aralıkta belirlenir .
Sık sorulan sorular
Uyuşturucu kullanmak doğrudan hapis cezası gerektirir mi?
Kullanım suçunda kanun hapis cezası öngörse de soruşturmada m.191'deki beş yıllık kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik düzeni uygulanır. Kanundaki tekrar ve ihlal hükümleri saklıdır. Yükümlülüklere uyulur ve yasaklar ihlal edilmezse dava açılmadan kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Ticaret ile kullanım arasındaki fark nedir?
Ülke içi ticaret fiillerinde m.188/3'teki en az on yıl hapis ve adli para cezası, imal, ithal veya ihraçta m.188/1'deki yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve adli para cezası söz konusudur. Kişisel kullanım için bulundurma veya kullanmada ise m.191'in iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile erteleme ve denetimli serbestlik düzeni değerlendirilir. Satın alma veya bulundurma sözcükleri iki maddede de geçtiği için fiilin amacı ve deliller belirleyicidir.
Çocuğa uyuşturucu satmanın cezası nedir?
Maddenin satıldığı veya verildiği kişi çocuksa m.188/3 gereğince veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz. Bu, diğer ağırlaştırıcı hâllerin ayrıca incelenmesini ortadan kaldırmaz.
Adli para cezası ne kadardır?
Sabit bir toplam TL tutarı yoktur. Suça ilişkin gün aralığı ile TCK m.52 uyarınca ekonomik ve kişisel koşullara göre belirlenen günlük miktar birlikte hesaplanır. Hapis cezasıyla birlikte uygulanması öngörülen adli para cezası isteğe bağlı değildir.
